Γιώργος Δουατζής, Ανάσα από πηλό -κριτική από την Ιφιγένεια Σιαφάκα

Εκδόσεις Πάπυρος 2015

ifigeneia-douatzis16.12.15

fav-3

Το μυθιστόρημα του Γιώργου Δουατζή «Ανάσα από πηλό» πραγματεύεται το κλασικό θέμα της ζωής και του θανάτου, χρησιμοποιώντας αυτήν τη φορά ως μοχλούς και φορείς τους το ζεύγος έρωτα-τέχνης. Ο κεντρικός ήρωας ασχολείται με τη γλυπτική, ενώ η κεντρική ηρωίδα με την ιστορία της τέχνης και την κριτική των έργων τέχνης. Τα ονόματά τους Κώστας και Ελένη σηματοδοτούν πολλαπλώς τη σχέση, τους διπλούς ρόλους που έκαστος υιοθετεί στο πλαίσιο αυτό αλλά και την «ιερότητα» του στόχου της μυθιστορηματικής τους εμπλοκής. Άξιο προσοχής είναι ότι ο Δουατζής συλλαμβάνει και χειρίζεται τα σημαίνοντα που ο ίδιος δημιουργεί σε όλο το μυθιστόρημα, χωρίς να παραλείπει να δημιουργεί κάθε φορά συνειρμούς στον αναγνώστη και να τα επανατοποθετεί σε νέο συγκείμενο: το χώμα, το νερό και η ανάσα διαχέονται νοηματικά στο βιβλίο, υποστηρίζοντας και τη δομή του, έως ότου να φθάσουμε στο τέλος κυριολεκτικά στη δυσοσμία του θανάτου, στην άπνοια αλλά και στην ανάσα της ζωής. Χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Πρώτη του ύλη, το απλούστερο των υλικών, ο πηλός. Χώμα και νερό. Όπως έλεγε ο Κώστας, συμβόλιζαν γι’ αυτόν τη μάνα γη, που θρέφει τους ανθρώπους, και τον ουρανό, που στέλνει με τη βροχή ζωογόνο νερό και κάνει την ανθρωπότητα να ονειρεύεται. Το σκεπτόταν συχνά αυτό όταν δούλευε και ένιωθε μια ιδιαίτερη τρυφερότητα για τον πηλό, έχοντας πλήρη συναίσθηση ότι χωρίς αυτόν δεν θα μπορούσε να υπάρχει και ο ίδιος, υλικά και πνευματικά. Ο πηλός ήταν το μέσο να επιβιώνει με τα κεραμικά του και παράλληλα να εκφράζει ως καλλιτέχνης τα βαθύτερα της ψυχής του, με τα γλυπτά του. Ο πηλός ήταν ο ίδιος ο εαυτός του».

Η αφήγηση είναι άλλοτε τριτοπρόσωπη, στο όνομα του παντογνώστη αφηγητή, και άλλοτε πρωτοπρόσωπη, είτε με τη μορφή εσωτερικού μονολόγου είτε διά μέσου στιχομυθίας στη φόρμα του θεατρικού διαλόγου. Ο αναγνώστης καλείται να παρακολουθήσει την υπόθεση όχι μόνον της δημιουργίας με πηλό αλλά και της λάσπης, όταν τα «υλικά» δεν μετουσιώνονται, όπως επίσης της «οξυγόνωσης» και της «στάχτης» των ηρώων: «Όλοι οι τοίχοι, όλα τα αντικείμενα που υπήρχαν στο εκθετήριο ήταν σκεπασμένα με σκόνη. Ο Κώστας σκέφτηκε πως αυτή η σκόνη, η σκόνη από τα δημιουργήματά του, είχε μπει στους πνεύμονες της Ελένης. Αυτή η σκόνη την έστελνε τόσο κοντά στο θάνατο», προς χρήσιν παραδείγματος.

Από την άλλη, το εύρημα του ξαφνικού σεισμού δρα δομικά στον τρόπο επεξεργασίας του χρόνου, έτσι ώστε τα συμβάντα να μην παρουσιάζονται ευθύγραμμα. Αντίθετα, δημιουργούνται δυο διαφορετικές χρονικές ακολουθίες, μία παροντική και μία παρελθοντική, όπου επιτρέπουν να αποκαλυφθούν σπονδυλωτά τόσο οι χαρακτήρες όσο και ο κόσμος που τους περιβάλλει σηματοδοτώντας την εξέλιξή τους, πάντα όμως σε σχέση με ένα ανατρεπτικό παρόν και με τις συνέπειές του. Η θέση αυτή προοικονομείται ήδη στο  μότο του βιβλίου: Όποιος έχει πεποιθήσεις είναι ηλίθιος (Φουκώ).  Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο αναγνώστης καλείται να παρακολουθήσει τους ήρωες, που βαδίζουν προς την αυτογνωσία και την αποδοχή της πραγματικότητάς τους, ύστερα από πολλαπλές προδοσίες, απωθήσεις και κούφιες συγκαλύψεις της προσωπικής τους αλήθειας – «Ένα μυστικό του πηλού για να μη σκάει είναι να τον αφήνεις να στεγνώνει σιγά-σιγά. Να μένει λίγο ξεσκέπαστος, χωρίς τις βρεγμένες λινάτσες, για να αναπνέει και να στεγνώνει σταδιακά, μέχρι να μείνει όλο το έργο ξεσκέπαστο, ανοιχτό στον αέρα. Σαν κάποιος να έρχεται από έναν άλλο κόσμο και πρέπει εσύ να του μαθαίνεις να παίρνει μικρές ανάσες στην αρχή, μέχρι τελικά να προσαρμοστεί και να μπορεί να παίρνει βαθιές αναπνοές. Αυτό δεν πετύχαινε πάντοτε και λίγο-πολύ όλα τα έργα έπρεπε για σιγουριά να ψηθούν στο φούρνο», αναφέρει ο Γιώργος Δουατζής και αν ο αναγνώστης συγκρατήσει τις φράσεις αυτές, θα κατανοήσει και το τέλος του βιβλίου, που έρχεται να επιβεβαιώσει την τραγική ειρωνεία ή και τον σαρκασμό, ακόμη,  αυτής της φαινομενικά αθώας πληροφορίας.

*

©Ιφιγένεια Σιαφάκα

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε

Comments Off

Filed under critique, βιβλιοπαρουσίαση