Ο Θείος Βάνιας στο Θέατρο Χορν

theatro21.1.15

«Τα άγια των αγίων μου είναι το ανθρώπινο σώμα, η υγεία, το μυαλό, το ταλέντο, η έμπνευση, η αγάπη, και η πιο απόλυτη ελευθερία, ελευθερία από τη βία και το ψέμα, όπου κι αν εκφράζονται τα δύο τελευταία» Α.Π. Τσέχωφ

Η Λίλλυ Μελεμέ αναλαμβάνει να μας ταξιδέψει στον κόσμο του Θείου Βάνια με έναν αξιοζήλευτο θίασο (Γιάννης Φέρτης, Γιάννης Βόγλης, Στέλιος Μάινας, Έρση Μαλικένζου, Μαρίνα Ψάλτη, Μελίνα Βαμβακά, Αλεξία Καλτσίκη, Χάρης Χαραλάμπους) σε παραγωγή της Λυκόφως του Γιώργου Λυκιαρδόπουλου στο Θέατρο Χορν.

Ο Θείος Βάνιας (1896-7), γραμμένος την ίδια περίπου εποχή με τον Γλάρο, αποτελεί ίσως το πιο «τσεχωφικό» από τα έργα του κορυφαίου Ρώσου ποιητή των λεπτότατων αποχρώσεων, και συμπυκνώνει εκρηκτικά το υπαρξιακό αδιέξοδο του φαινομένου που ονομάζεται «άνθρωπος», μέσα στον χώρο και τον χρόνο. Οι ήρωές του, μικροί και «γκρίζοι» αλλά παρόλα αυτά γνήσιοι και αναγνωρίσιμοι στη λεπτομέρεια και την πολυπλοκότητά τους, αναζητούν απελπισμένα το νόημα της ζωής, φλερτάρουν με τα όριά τους, επιδίδονται σ’ ένα ιλαροτραγικό κυνήγι ευτυχίας, αποζητούν την ελπίδα που θα νικήσει την καθημερινή φθορά – ένα υποκατάστατο της χαμένης, της σπαταλημένης τους ζωής. Ο έρωτας μοιάζει ιδανικό παυσίπονο ευτυχίας. Ωστόσο και αυτός μένει ανεκπλήρωτος. Οι ήρωες του Θείου Βάνια θέλουν αλλά δεν μπορούν να ξεφύγουν από το τέλμα. Με τις απονενοημένες πράξεις τους, τις εύγλωττες σιωπές τους, τις έντονες εσωτερικές συγκρούσεις τους, οι άνθρωποι του Τσέχωφ ισορροπούν ανάμεσα στην ευτυχία και τη δυστυχία, το τραγικό και το γελοίο, την ελπίδα και την απελπισία, το φως και το σκοτάδι, ιδανικοί «πρωταγωνιστές» στο διαχρονικό τσίρκο της ανθρώπινης υπαρξιακής περιπέτειας.

Λίγα λόγια για το έργο
Ο Βάνιας, αδερφός της πρώτης συζύγου του γέρου καθηγητή Σερεμπριάκωφ είναι υπεύθυνος για το κτήμα του καθηγητή και το φροντίζει μαζί με τη Σόνια, κόρη του καθηγητή από τον πρώτο του γάμο και ανιψιά του. Πρόσφατα ο καθηγητής έχει εγκατασταθεί μαζί με τη νεαρή και ελκυστική δεύτερη σύζυγό του, Ελένα, στο κτήμα, προκαλώντας πλήθος προβλημάτων, καθώς οι ισορροπίες αλλάζουν δραματικά. Ο Βάνιας είναι απελπισμένα ερωτευμένος με την Ελένα. Το ίδιο και ο γιατρός Αστρώφ που επισκέπτεται συχνά το κτήμα. Η Σόνια υποφέρει βουβά από έρωτα για τον γιατρό Αστρώφ. Η Ελένα πανέμορφη και αδιάφορη κινεί τα νήματα δίχως να ενδιαφέρεται για τα αισθήματα των επίδοξων εραστών. Οταν ο καθηγητής θα συγκεντρώσει όλη την οικογένεια για να ανακοινώσει το σχέδιο του να πουλήσει το κτήμα, τίποτα δε θα μείνει πια το ίδιο…

Ο Πίτερ Μπρουκ θεωρεί τον Τσέχωφ τον σπουδαιότερο θεατρικό συγγραφέα μαζί με τον Σαίξπηρ. Ο Μαξίμ Γκόρκι έγραψε στον Τσέχωφ για τον Βάνια ότι είναι «ένα έργο εξαίσιο, ένα σφυρί που το χτυπάτε στο αδειανό κεφάλι του κοινού.. Τα χτυπήματα σας πάνε ίσια στην καρδιά..». O Laurence Olivier θεωρούσε πως τα πρόσωπα του έργου είναι σαν μουσικά όργανα που άλλοτε παίζουν χορωδιακά και άλλοτε σόλο το θέμα της θλίψης αυτών των καλλιεργημένων εξόριστων και τη λαχτάρα τους για τη νεότητα.
Όπως λέει και ο ιταλός σκηνοθέτης Giorgio Strehler “Το πρόβλημα του Τσέχωφ είναι, πάντα, αυτό που ονομάζω «τα τρία κινέζικα κουτιά»: το ένα βρίσκεται μέσα στο άλλο, το τελευταίο περιέχει το προτελευταίο, το προτελευταίο περιέχει το πρώτο. Στο τρίτο κουτί είναι η Ζωή. Το μεγάλο κουτί της Ανθρώπινης Περιπέτειας, του Ανθρώπου που γεννιέται, μεγαλώνει, ζει, αγαπά, δεν αγαπά, κερδίζει, χάνει, καταλαβαίνει, δεν καταλαβαίνει, περνάει, πεθαίνει. Εδώ τα πρόσωπα παίρνουν διάσταση «μεταφυσική»…«συμβολική», σ’ ένα είδος παραβολής για την ανθρώπινη μοίρα.. ”

Μετάφραση: Χρύσα Προκοπάκη
Σκηνοθεσία: Λίλλυ Μελεμέ
Σκηνικά: Αριάδνη Βοζάνη
Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα
Βοηθός Σκηνοθέτη: Μάγδα Κόρπη
Βοηθός Συνθέτη: Δημήτρης Γιακουμάκης
Βοηθός Σκηνογράφου: Ερμιόνη Γκαρραμόνε
Βοηθός παραγωγής: Μαριάνθη Μπαϊρακτάρη
Οργάνωση παραγωγής: Κατερίνα Μπερδέκα
Παραγωγή: Λυκόφως, Γιώργος Λυκιαρδόπουλος
Executive Producer: Μάγδα Λαδά
Παίζουν οι ηθοποιοί: Γιάννης Φέρτης, Γιάννης Βόγλης Στέλιος Μάινας, Έρση Μαλικένζου, Μαρίνα Ψάλτη, Μελίνα Βαμβακά, Αλεξία Καλτσίκη, Χάρης Χαραλάμπους

[ticket365.gr]

*

Η άποψη της Όλγας Σελλά στην Καθημερινή
Ο «Θείος Βάνιας» συνεχίζει να γοητεύει

Οι θεατές συνωστίζονται στο στενό φουαγιέ του θεάτρου «Δημήτρης Χορν». Μέχρι να μπουν όλοι, φτάνει 9.30 μ.μ. που αρχίζει και η παράσταση. Και γίνεται κάθε βράδυ αυτό, όχι μόνο αυτές τις μέρες, τις γιορτινές, που αυξάνονται οι έξοδοι ψυχαγωγίας. Είναι το έργο του Τσέχοφ, «Ο θείος Βάνιας», που ελκύει το κοινό; Είναι το team των πρωταγωνιστών (Γιάννης Βόγλης, Γιάννης Φέρτης, Στέλιος Μάινας); Είναι η ασφάλεια του κλασικού; Ισως λίγο απ’ όλα.

Τα σκηνικά (Αριάδνη Βοζάνη) μεταφέρουν στην εποχή του έργου (τέλη 19ου αιώνα), στον τόπο (ρωσική ύπαιθρος) και στο τέλμα μέσα στο οποίο ζουν τα πρόσωπα αυτού του εξοχικού. Ο γοητευτικός και μποέμ γιατρός Αστροφ (Στέλιος Μάινας), η εγκάρδια Νένα (Ερση Μαλικένζου), η καρτερική Σόνια (Αλεξία Καλτσίκη), ο φιλότιμος θείος Βάνιας (Γιάννης Φέρτης), ένας καλοκάγαθος ξεπεσμένος γαιοκτήμονας (Χάρης Χαραλάμπους) και οι δύο συγγενείς-επισκέπτες που έχουν αναστατώσει αρκετά τις συνήθειες του σπιτιού (Γιάννης Βόγλης, Μαρίνα Ψάλτη).

Ολα αυτά τα πρόσωπα αναπαριστούν, ακολουθώντας τις σκηνοθετικές οδηγίες της Λίλλυς Μελεμέ, τις ψυχικές διαθέσεις ανθρώπων που έχουν μάθει είτε να υπομένουν είτε να ασκούν εξουσία είτε να ασκούν γοητεία. Η νηνεμία του ρωσικού αυτού αγροκτήματος ανατρέπεται. Αποκαλύπτονται διαθέσεις, επιθυμίες, διαψεύσεις. Θα μπορούσε να είναι μια απλή ιστορία, μια απλή ερωτική ιστορία ίσως. Είναι όμως, όπως όλα τα έργα του Αντον Τσέχοφ, μια κατάδυση ακριβείας στον ανθρώπινο ψυχισμό, μια διεισδυτική περιγραφή των κοινωνικών συνθηκών της εποχής του, μια ακτινογραφία των αδιεξόδων και των επιθυμιών που μένουν για πάντα όνειρα.

Είδαμε μια παράσταση που ακουμπά στην κλασική φόρμα, αλλά μπορεί να συνομιλήσει με διαφορετικές κατηγορίες θεατών και τις απαιτήσεις τους. Ποια είναι τα ξεχωριστά και διαφορετικά στοιχεία στον «Θείο Βάνια» του θεάτρου «Δημήτρης Χορν»; Πρώτα απ’ όλα -και μακράν των υπολοίπων- η μετάφραση που υπογράφει η Χρύσα Προκοπάκη. Μια ανανεωμένη εκδοχή της παλιάς μετάφρασης του «Θείου Βάνια» που είχε παρουσιάσει ο Λευτέρης Βογιατζής το 1989. Και είναι από εκείνες τις φορές που σε μια παράσταση ο λόγος μόνο και ο ήχος των λέξεων έχει δύναμη, ακουμπά όχι μόνο στ’ αυτιά αλλά και στην ψυχή των θεατών. Ενας λόγος «σύγχρονος, ευτυχώς όχι μοντέρνος, απλός, ανεπιτήδευτος και αληθινός, υψηλού γούστου και απαιτήσεων. Ενας ποιητικός ρεαλιστικός κόσμος που συγγενεύει με τα ελληνικά δεδομένα και τους ελληνικούς συνειρμούς, χωρίς ευτυχώς να γίνεται επί τούτω ελληνικός. Και χωρίς να παραβιάζεται η ρωσική αυθεντικότητα του ίδιου του “Θείου Βάνια”», όπως εύστοχα σημειώνει στον πρόλογο της μετάφρασης ο σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθινός.

Μετά είναι η Σόνια, η εργατική, φιλότιμη, καλόκαρδη και υπομονετική κοπέλα της ρωσικής υπαίθρου, που δεν έχει καμία αυτοπεποίθηση για τη γοητεία της, έχει όμως απεριόριστα αποθέματα αισιοδοξίας και ελπίδας. Η Αλεξία Καλτσίκη, που ερμήνευσε αυτόν τον εμβληματικό ρόλο, κατάφερε να μεταφέρει όλες τις μεταπτώσεις της, όλες τις ευαισθησίες της και να μεταδώσει με αισθαντικότητα τη μεταφυσική ελπίδα πάνω στην οποία γαντζώνεται στο τέλος η Σόνια του Τσέχοφ: «Θ’ ακούσουμε τους αγγέλους, θα δούμε ολόκληρο τον ουρανό σπαρμένο με διαμάντια, θα δούμε όλο το κακό αυτής της γης, όλα μας τα βάσανα να καταποντίζονται μέσα στο έλεος που θα πλημμυρίσει ολόκληρο τον κόσμο, και η ζωή μας θα γίνει ήρεμη, τρυφερή, γλυκιά σαν χάδι. Θ’ αναπαυτούμε!».

Και τέλος, ξεχωριστή είναι η παρουσία του Γιάννη Βόγλη, στον ρόλο του συνταξιούχου καθηγητή, που μεταφέρει επί σκηνής την άνεση και το ήθος μιας παλαιότερης γενιάς θεατρανθρώπων.

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε

Comments Off

Filed under θέατρο