Περιηγήσεις Ναυτίλου: James Joyce, Οδυσσέας [11]

Τζέημς Τζόυς, εκδ. Κέδρος, μτφ. Σωκράτης Καψάσκης.
James Joyce: Ulysses. Folio Society, 2004 (1926).
James Joyce: Ulysses. Penguin 1992, annotated (1960)

Έργο του Motherwell με τίτλο: "The streets" για την εικονογράφηση του δέκατου κεφαλαίου

Έργο του Motherwell με τίτλο: “The streets” για την εικονογράφηση του δέκατου κεφαλαίου

10. Πλαγκτές Πέτρες

Στους δρόμους του Δουβλίνου, από τις τρεις έως τις τέσσερις μετά το μεσημέρι.
Ο αιδεσιμώτατος Κόνμη βαδίζει από το πρεσβυτέριό του έως το Αρτέην. Την ίδια ώρα ο αντιβασιλέας κόμης του Ντάντλεϋ κινείται, εν πομπή, από τη βασιλική του διαμονή προς την τελετή εγκαινίων της φιλανθρωπικής αγοράς Μάιρους. Ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο πορείες ένα πλήθος Δουβλινέζων περιπλανιέται στους δρόμους της πόλης.

Το δέκατο κεφάλαιο αποτελείται από 19 επεισόδια. Στο καθένα απ’ αυτά πρωταγωνιστούν κάποιοι από τους κατοίκους της πόλης. Μεταξύ αυτών ο Λεοπόλδος Μπλουμ και ο Στήβεν Δαίδαλος. Ο κύριος όμως πρωταγωνιστής είναι το ίδιο το Δουβλίνο. Οι δρόμοι του, τα κτήριά του, τα μαγαζιά του, τα κανάλια του… Οι άνθρωποι κινούνται μέσα σ’ αυτόν τον δουβλύρινθο, χάνονται και βρίσκονται, για να ξαναχαθούν… Η πόλη σε όλο το μεγαλείο της! Ο Τζόυς είχε πει κάποτε πως αν το Δουβλίνο ισοπεδωνόταν από βόμβες, θα μπορούσαν να το ξανακτίσουν, τούβλο τούβλο, έχοντας ως οδηγό τα έργα του.

Οι Πλαγκτές Πέτρες είναι ένα κεφάλαιο αριστοτεχνικά ενορχηστρωμένο από τον Τζόυς. Η μουσική του δομή θυμίζει συμφωνικό ποίημα: Φευγαλέες εικόνες (σαν μουσικά μοτίβα) του πρώτου επεισοδίου που αναπτύσσονται αυτόνομα στα επόμενα. Σκηνές που περιγράφονται από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Προτάσεις ολόκληρες που έχουν σκορπίσει και έχουν βρεθεί σε λάθος θέση δημιουργώντας γοητευτικές διαφωνίες.
Μεταξύ τρεις και τέσσερις το απομεσήμερο, τίποτα ουσιαστικό δεν συμβαίνει. Η πόλη χωνεύει τους κατοίκους της…

Μεταφραστικά σχόλια
Σε σχέση με τα προηγούμενα κεφάλαια, εδώ, η γλώσσα του Τζόυς είναι πιο απλή αλλά αυτό δε σημαίνει καθόλου ότι το έργο του μεταφραστή είναι πιο εύκολο. Πώς να αποδώσει κανείς το: ”a darkbacked figure scanned books on the hawker’s cart”; Πάντως όχι με το: ”Μια φιγούρα με μαύρη πλάτη ανακάτευε τα βιβλία πάνω στο καροτσάκι του πλανόδιου βιβλιοπώλη”. Πρόκειται για τον Μπλουμ που φοράει ακόμη τα μαύρα ρούχα της κηδείας. Αυτή η φράση (darkbacked figure) επαναλαμβάνεται δύο ή τρεις φορές στο κείμενο και χρειάζεται πιστεύω μια πιο τολμηρή προσέγγιση. Ίσως αν λέγαμε: “μια σκοτεινή ράχη εξέταζε τα βιβλία…”;

1. σελ. 265, στη μέση περίπου: ”Τέκνα εν Χριστώ αδελφών” (“Christian brother boys”). Πρόκειται για αγόρια που πάνε σε σχολείο της Χριστιανικής Αδελφότητας, κάτι που θεωρείτο κατώτερο από πλευράς μόρφωσης αλλά και φτηνιάρικο καθώς αυτά τα σχολεία χρέωναν ελάχιστα σε σχέση με αυτά των Ιησουιτών, στους οποίους ανήκε και πατήρ Κόνμη. Συνεπώς πιο σωστή μετάφραση θα ήταν: ”Παιδιά της Χριστιανικής Αδελφότητας”.

2. σελ. 268, λίγο μετά τη μέση: ”Ο πατήρ Κόνμη μέσα από τον φράχτη ενός αγρού παρατήρησε βραγιές από κραμβολάχανα, τα οποία του προσέφεραν μικρές υποκλίσεις, απλώνοντας τα φαρδιά κάτω φύλλα τους. Ο ουρανός του έδειξε ένα κοπάδι από μικρά προβατάκια, που τα έσπρωχνε ο άνεμος. Οι Γάλλοι τα λέγουν moutonner. Έκφρασις ακριβής και οικεία” (“The lychgate of a field showed Father Conmee breadths of cabbages, curtseying to him with ample underleaves. The sky showed him a flock of small white clouds going slowly down the wind. Moutonner, the French said. A homely and just word”). Εδώ φαίνεται καθαρά το πώς ο μεταφραστής ισοπεδώνει το τζοϋσικό κείμενο. Η πρώτη πρόταση γίνεται επίπεδη και στη συνέχεια καταστρέφεται η σύνδεση (μέσω του showed) με τη δεύτερη. Επίσης, υπάρχει και ένα λάθος καθώς τα συννεφάκια γίνονται προβατάκια πριν την ώρα τους. Την τελευταία βέβαια πρόταση τη μεταφράζει έξοχα.

3. σελ. 280, στην έβδομη σειρά: Αντί για ”τσέρυ” πρόκειται για “σέρυ”. Επίσης, στη μέση περίπου λείπει η πρόταση: ”Απολαύσεις της κόλασης”, πρίν την πρόταση: ”Ο Θεός να την έχει καλά”.

4. σελ. 281, έβδομη σειρά: ”Ο Μπλουμ είναι εγκυκλοπαιδικά μορφωμένο άτομο” (“… cultured allroundman”). Θα προτιμούσα το”πολύπλευρα καλλιεργημένο άτομο”.

[πηγή]

 

 

Comments Off

Filed under critique, βιβλιοπαρουσίαση, Ξένη Λογοτεχνία, Περιηγήσεις Ναυτίλου