Ανταποκρίσεις Απόστολου Θηβαίου, Η Λιόλια κάποτε

Kostas-Christomanos

Ο Μάρτης του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου

Δεν ήταν ποτέ τα λυρικά λόγια το Χρηστομάνου. Ούτε οι ρωμαλέες περιγραφές της Αθήνας, του Φαλήρου. Η Αίγινα κατείχε μια ξεχωριστή θέση στην ψυχή του ποιητή, όμως δεν ήταν αυτή που ΄κανε την Κερένια Κούκλα τόσο σπαραχτική. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του κειμένου δεν θα μπορούσαν από μόνα τους να συγκεντρώσουν τόση συγκίνηση, τόσο αληθινό, ανθρώπινο πόνο. Η επαγγελματική ενασχόληση του Χρηστομάνου με την αυτοκρατορική αυλή, οι μεταφραστικές συνεισφορές του στις περιηγήσεις της Ελισσάβετ δεν θα μπορούσαν να σημαίνουν ποτέ, να εννοούν τόση βαθιά αίσθηση της ζωής.

 Η Κερένια Κούκλα προσεύχεται στις εκκλησίες. Είναι παιδί της μοίρας και της αντοχής. Υπακούει σ΄αξιώματα μεταφυσικά, μέρος των άγραφων κανόνων που βρίσκονται τελικά χαραγμένα εντός μας. Αυτή η ιστορία που τελειώνει με το θάνατο και την τήρηση της ηθικής ακεραιότητας δεν θα μπορούσε να διασωθεί αν ο Χρηστομάνος δεν κατέθετε ένα λόγο συναίσθησης και πόνου. Για κάθε ένα απ΄τα πρόσωπα του έργου αναλογεί παρηγοριά και αυτή προσφέρεται απλόχερα μες στο μύθο.

 Στην ανθολογία του Θωμά Γκόρπα διαβάζει κανείς τ΄απόσπασμα της επίσκεψης στο νεκροταφείο. Εκεί κιόλας υποψιάζεται πως αυτό το δράμα συνεχίζει την εξιστόρηση μιας μοιραίας σχέσης που όμως τίποτε κοινό δεν έχει μ΄εξαιρετικές περιπτώσεις. Ο χορός που ανταποκρίνεται με τα εύθυμα λόγια των αποκριάτικων τραγουδιών ή διατυπώνει το τελικό συμπέρασμα, ακόμη το πρώιμο, αστικό τοπίο συνιστούν τις βασικές προϋποθέσεις για την πρωτοπορία που αναφέραμε παραπάνω. Όμως η Βιργινία που κανείς δεν μπορεί ν΄αδικήσει, το νεαρό κορίτσι, μια απόδειξη της πλεκτάνης με την οποία η μοίρα μας επιτηρεί, ο φέρελπις Νίκος. Ένας κινηματογραφικός χαρακτήρας που περισσότερο αισθάνεται παρά μιλά, συνιστώντας όμως την ίδια στιγμή το όριο ανάμεσα στους κανόνες και τ΄όραμα. Ο Χρηστομάνος επιστρατεύει τη Χίμαιρα. Δεν έχει οράματα, ακριβώς επειδή αποδίδει την ιστορία του αγνά, όπως θα την άκουγε κανείς στο τέλος μιας βραδιάς που μπορούμε επιτέλους να μοιραστούμε.Η Κερένια Κούκλα μας αφήνει μ΄εκπληρωμένη μοίρα πριν ξεχυθούν με ταχύτητα οι νέες δεκαετίες. Το τέλος μιας ολόκληρης εποχής έρχεται αθόρυβα. Το τέλος του Χρηστομάνου συνιστά τη μόνη εξέλιξη ενός μύθου. Υπάρχει χώρος μονάχα για τα πρόσωπα που έτσι ξεπερνούν την ανωνυμία τους καθώς τα δράματα παίζονται, με ποικιλία και εκπλήξεις, τραγικότητες, εκκεντρικότητες της μοίρας. Ο Χρηστομάνος αρπάζεται από μια φλέβα της πόλης, ζει εκεί στο βάθος της κάμαρης, μαρτυρά το χιόνι στο κρεββάτι, τους κρυμμένους αγίους του ασβεστωμένου ναού. Μια άλλη ιστορία παράλληλη, στηριγμένη και εκείνη στ΄ανθρώπινα πάθη, τα λάθη, τις μοιραίες επιλογές. Όπου υπάρχει άνθρωπος, διατυπώνεται η ηθογραφική ματιά του Χρηστομάνου. Με τη ζεστή, τρυφερή της πρόθεση να εξηγήσει, να παρηγορήσει. Τα ηθογραφικά μοντέλα του Χρηστομάνου είναι βαθιά και εσωτερικά. Άλλωστε μιλήσαμε ξανά για το χορό, για τη συνείδηση που εκπροσωπεί.

Θα υπάρχει πάντα στον τρόπο του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου μια θαυμάσια ισορροπία. Πάντα στο μέτρο της ζωής οι υπερβολές. Καμιά ακρότητα δεν είναι αρκετή. Η ροπή προς τ΄όνειρο, το χώμα που εξαντλείται εντός μας συνυπάρχουν την ίδια στιγμή μες στο φακό του διηγηματογράφου. Τις χίμαιρες κερδίζουν τα συντρίμια πίσω απ΄το σπίτι, οι αυτοσχέδιες πινακίδες που ουρλιάζουν στη λεωφόρο Συγγρού. Για να ΄ρθει το φεγγάρι ξανά, να μας πονέσει και ο μύθος να εξελίσσεται δίχως ανθρώπινη μέριμνα. Σκληρά, με μια συνέπεια εξωφρενική. Να συνεχίζει, να μεταφράζεται σε κάθε εποχή. Η ουσία του δεν στηρίζεται σε καμιά ανθρώπινη γεωγραφία, σε κανέναν καιρό. Παρά μόνον σ΄ότι μας χαρίζεται απ΄τ΄απόφωνα, σ΄ότι μένει για να φθάσει αδύναμο σε μας. Η συγκίνηση, η απλή και γνήσια συγκίνηση για τις τροπές της μοίρας αποτελεί το βασικό στοιχείο της Κερένιας Κούκλας. Ο Χρηστομάνος είναι εκεί όταν σβήνουν τα κεριά, αποδέχεται σιωπηρά τη μεταφυσική σχεδόν ψυχολογία που επικρατεί αξιωματικά.

Ήταν Μάρτιος όταν πέθανε η Βιργινία. Φυσούσε και έφερνε σκόνη πάνω στο πρόσωπο της νεκρής. Οι παλιές συνοικίες που πέρασε τότε η πομπή, θα΄ναι κομμάτια τώρα. Ίσως και να χουν χαθεί μες στην καινούρια σύνθεση. Νέες λογοτεχνίες μας κατέκλυσαν έκτοτε.Στην εκπνοή λοιπόν του πρώτου μήνα της άνοιξης το δράμα ακόμη μαίνεται. Μαζί με τον καιρό που πασχίζει να βρει το ρυθμό του, και τ΄ανθρώπινο αλφάβητο του Χρηστομάνου.

vintage_under2

©Απόστολος Θηβαίος

favicon

Comments Off

Filed under Ανταποκρίσεις, Δοκίμιο