Ζοζέ Σαραμάγκου, Κάιν

Μετάφραση: Αθηνά Ψύλλια, εκδόσεις Καστανιώτη, 2010

Περιγραφή

Ένας Θεός νάρκισσος, προικισμένος με μια εξαιρετικά ευέλικτη συνείδηση, που συμφωνεί μαζί του ό,τι κι αν αυτός κάνει, κι ένας πρώιμος αντάρτης, ο Κάιν, είναι οι πρωταγωνιστές του πιο απολαυστικού μυθιστορήματος του Ζοζέ Σαραμάγκου, που έμελλε να είναι το τελευταίο του.

Η Bίβλος, ένα από τα πιο άγρια βιβλία που έχουν γραφτεί ποτέ και που, κατά τον διάσημο νομπελίστα συγγραφέα, δεν θα έπρεπε να πέφτει ποτέ στα χέρια των παιδιών, ξαναγράφεται από τον ίδιο με απρόβλεπτο τέλος, δίνοντας την ευκαιρία για έναν σπαρταριστό διάλογο μεταξύ Θεού και ανθρώπου.

Εξάλλου “η ιστορία των ανθρώπων είναι η ιστορία της ασυνεννοησίας τους με το Θεό – ούτε αυτός καταλαβαίνει εμάς, ούτε εμείς εκείνον”.

Δημοσιεύσεις

«Ελευθεροτυπία» (πριν το θάνατό του)

 Με το τελευταίο του, 180 σελίδων, βιβλίο κατάφερε πάλι να προκαλέσει το κατεστημένο: αυτή τη φορά την Καθολική Εκκλησία, αλλά και συντηρητικούς πολιτικούς.

Ο 87χρονος Πορτογάλος συγγραφέας Ζοζέ Σαραμάγκου με τη νουβέλα του «Κάιν» τα βάζει με το Θεό. «Δεν είναι να Τον εμπιστεύεσαι», είχε δηλώσει λίγο πριν από την έκδοση του βιβλίου του, στα τέλη Οκτωβρίου, στο ισπανικό πρακτορείο ειδήσεων EFE. «Ποιος, διάολε, είναι αυτός ο Θεός που για να εξυψώσει τον Αβελ περιφρονεί τον Κάιν;»

Εχουν περάσει σχεδόν είκοσι χρόνια μετά το «Κατά Ιησούν Ευαγγέλιον» (μεταφρασμένο στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Καστανιώτη»), το οποίο και αυτό είχε προκαλέσει μεγάλες αντιδράσεις και μάλιστα η πορτογαλική κυβέρνηση είχε ασκήσει βέτο προκειμένου να ακυρωθεί η υποψηφιότητα του συγγραφέα για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας. Τότε ο Πορτογάλος νομπελίστας είχε αποφασίσει να εγκαταλείψει τη χώρα του και να εγκατασταθεί μόνιμα στο ισπανικό νησί Λανθαρότε, «στη μέση του Ατλαντικού και 100 χιλιόμετρα από την αφρικανική ακτή», όπου ζει με τη γυναίκα και μεταφράστριά του, Πιλάρ ντελ Ρίο, η οποία στην επίσημη ιστοσελίδα του συγγραφέα στο Ιντερνετ γράφει για τον «Κάιν» πως «πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με τρεις βασικούς πρωταγωνιστές: τον Κάιν, τον Θεό και την ανθρωπότητα».

Περισσότερα…

***

από «Ελευθεροτυπία»  «Η κοινωνία θα ήταν καλύτερη χωρίς την Αγία Γραφή» (του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, 22/9/2010)

Το κύκνειο άσμα του Πορτογάλου νομπελίστα Ζοζέ Σαραμάγκου (1922-2010), «Κάιν», το οποίο εκδόθηκε έναν χρόνο προτού πεθάνει, είναι ένα κατηγορώ εναντίον της Αγίας Γραφής.

Η επίσημη Καθολική Εκκλησία της Πορτογαλίας, όταν εκδόθηκε το «βέβηλο» έργο στην πορτογαλική γλώσσα, σχολίασε μονολεκτικά: «Επίθεση!». Σε μια χώρα με μακρά παράδοση στο πνεύμα του καθολικισμού, ο Ζοζέ Σαραμάγκου ήταν ένα μεγάλο αγκάθι στο μάτι της.

 

Ο νομπελίστας ανταπέδωσε τα πυρά στο εκκλησιαστικό κατεστημένο, καταγγέλλοντας τη Βίβλο ως «ένα εγχειρίδιο των κακών ηθών». Μάλιστα, έκανε τα πράγματα χειρότερα με τους αντιπάλους του μονσινιόρους, αφού υποστήριξε ότι «πιθανότατα η κοινωνία θα ήταν καλύτερη χωρίς την Αγία Γραφή».

 

Το μυθιστόρημα «Κάιν», που θα κυκλοφορήσει τον ερχόμενο μήνα από τις εκδόσεις «Καστανιώτη», ρίχνει μια κριτική και «ελαφριά» ματιά στον Κάιν, γιο του Αδάμ και της Εύας, που, σύμφωνα με τη Βίβλο, είναι το πρώτο ανθρώπινο ζευγάρι. Ο Ζοζέ Σαραμάγκου στήνει έναν καθ’ όλα σπαρταριστό διάλογο μεταξύ ενός νάρκισσου Θεού και του πρώιμου αντάρτη Κάιν, εκτονώνοντας τη βαριά ατμόσφαιρα -ως είθισται να διαβάζονται οι βιβλικοί μύθοι- του προπατορικού αμαρτήματος.

 

«Η ιστορία των ανθρώπων είναι η ιστορία της ασυνεννοησίας τους με τον Θεό – ούτε αυτός καταλαβαίνει εμάς ούτε εμείς εκείνον», είχε πει με τον γνώριμο χιουμοριστικό του τρόπο για το θέμα του βιβλίου του ο ίδιος ο Πορτογάλος συγγραφέας. Η σύγκρουση του Σαραμάγκου με το κυρίαρχο θρησκευτικό αίσθημα της πατρίδας του δεν είναι υπόθεση των τελευταίων ετών της ζωής του. Είχε την αρχή της είκοσι χρόνια πριν, όταν είχε γράψει τα «βλάσφημα» έργα «Περί τυφλότητος» και «Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιο» («Καστανιώτης»).

 

Περισσότερα…

 

***

O «Κάιν» του Ζοζέ Σαραμάγκου

της Μαρίας Ξυλούρη από το Acid Art.gr

 

Στο τελευταίο μυθιστόρημα που έβγαλε ο Ζοζέ Σαραμάγκου πριν μας αποχαιρετήσει, με τίτλο Κάιν (2009, η όμορφη -όπως πάντα- μετάφραση της Αθηνάς Ψυλλιά μόλις κυκλοφόρησε από τον Καστανιώτη), ο συγγραφέας επιστρέφει στη Βίβλο και την ανακατώνει με διαβολεμένο κέφι, για να πει, με τον δικό του τρόπο, την ιστορία του πρώτου φονιά, που μάλλον δεν είναι ο Κάιν αλλά ο Θεός ο ίδιος.

Ελάχιστα πράγματα μένουν όρθια στις λιγότερες από εκατόν πενήντα σελίδες του βιβλίου, με τον Κάιν (και φυσικά, τον αναγνώστη) να μεταφέρεται, χωρίς αναπνοή, από το ένα μέρος στο άλλο, από τον ένα χρόνο στον άλλο, από τη θυσία του Αβραάμ στα Σόδομα και τα Γόμορρα κι αποκεί στην Κιβωτό του Νώε. Το βιβλίο βρίθει αναχρονισμών, συχνών εξάλλου στον Σαραμάγκου, και ο συγγραφέας έχει πλήρη συνείδησή τους, τις διασκεδάζει μάλιστα (όπως φαίνεται, εξάλλου, να διασκεδάζει τη συγγραφή του βιβλίου). Λιγότερο από το να αποδώσει χαρακτήρες ή να υποταχτεί σε μια λογική αφηγηματική σειρά, να αποζητήσει τη συνοχή, τον ενδιαφέρει να παρουσιάσει έναν τυραννικό, παράλογο Θεό, έναν Θεό που τιμωρεί αθώους και ένοχους χωρίς διακρίσεις, έναν Θεό που με τα λόγια του Κάιν δεν αξίζει τον κόπο να υπάρχει, και τη βιβλική αφήγηση σχεδόν ως φαρσοκωμωδία πνιγμένη στο αίμα.

 

Διαβάστε περισσότερα στο AcidArt.gr

 

***

 

Στo «Έθνος» 21.10.2009

 

Ο «Κάιν» άναψε νέα φωτιά

 

Η ειρωνική αφήγηση της βιβλικής ιστορίας βάζει ξανά τον διάσημο συγγραφέα στο «στόχαστρο» της Εκκλησίας.

Δεκαεπτά χρόνια μετά τη βίαιη σύγκρουση του Ζοζέ Σαραμάγκου με την πορτογαλική Εκκλησία, γεγονός που τον ανάγκασε τότε να αυτοεξοριστεί στα Κανάρια νησιά, ο νομπελίστας συγγραφέας ήρθε ξανά σε διαμάχη με το εκκλησιαστικό καθεστώς.

Αφορμή τότε ήταν το μυθιστόρημα «Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιο», στο οποίο ο Ιησούς συναντά τον Θεό, αλλά συναντά και τον διάβολο. Αφορμή τώρα για τη νέα επίθεση της Εκκλησίας εναντίον του στέκεται το καινούργιο του βιβλίο «Κάιν», μια ειρωνική αφήγηση της γνωστής βιβλικής ιστορίας. Ο Ζοζέ Σαραμάγκου, που κέρδισε το Νόμπελ το 1998, μιλώντας για το νέο του βιβλίο στην πόλη Πενάφιελ στη βόρεια Πορτογαλία, την Κυριακή, είπε ότι «η κοινωνία θα ήταν καλύτερη χωρίς τη Βίβλο».

«Η Βίβλος είναι ένα εγχειρίδιο κακών ηθών που έχει μια ισχυρή επιρροή στον πολιτισμό μας, ακόμα και στον τρόπο που ζούμε. Χωρίς αυτήν θα ήμασταν διαφορετικοί και πιθανόν καλύτεροι» είπε προσθέτοντας πως δεν θεωρεί ότι ο «Κάιν» θα προσβάλει τους καθολικούς, «γιατί δεν διαβάζουν τη Βίβλο». «Ισως προσβάλει τους Εβραίους».

Ο εκπρόσωπος των Επισκόπων της Πορτογαλίας, πατέρας Μανουέλ Μαρουχάο, κατηγόρησε τον 87χρονο συγγραφέα για «κόλπα δημοσιότητας». Ο εκπρόσωπος της Εβραϊκής Κοινότητας Λισαβόνας Ελιέζε Μαρτίνο δήλωσε ότι «ο Σαραμάγκου δεν γνωρίζει τη Βίβλο, έχει μόνο μια επιφανειακή αντίληψή της».

Τα βιβλία του Σαραμάγκου κυκλοφορούν στα ελληνικά από τον «Καστανιώτη». Σε λίγες μέρες θα εκδοθεί το βιβλίο που έγραψε πριν τον «Κάιν», «Το ταξίδι του ελέφαντα».

Δ. Ρουμπούλα

 

***

«Το Βήμα»: Πάλι εκτέθηκε ο Θεός του Γρηγόρη Μπέκου14.11.2010

Το κύκνειο άσμα του νομπελίστα συγγραφέα Ζοζέ Σαραμάγκου

Ενα ολοκληρωτικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών με το θείο και το ανθρώπινο μέσα από το ανακάτεμα των πιο βίαιων αφηγήσεων της Βίβλου

«Η ζήλια είναι το μεγάλο του ελάττωμα, αντί να νιώσει περήφανος για τα παιδιά που έκανε, προτίμησε ν΄ ακούσει τη φωνή του φθόνου, είναι προφανές ότι ο κύριος δεν θέλει να βλέπει άνθρωπο ευτυχισμένο». Τον «αντάρτικο» αυτόν λόγο τον εκφέρει ο Κάιν, ο πρώτος αδελφοκτόνος της ιστορίας, το αρχέγονο Κακό, με άλλα λόγια, που ανακαλύπτει ότι το παιχνίδι της ζωής είναι στημένο, μια ανίερη συμμαχία του Θεού και του Διαβόλου, που παίζουν στοιχήματα στις πλάτες της ανθρωπότητας. Ο Κάιν, το κύκνειο άσμα του νομπελίστα συγγραφέα Ζοζέ Σαραμάγκου, μοιάζει με ολοκληρωτικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών απέναντι στον Θεό και στον άνθρωπο, μια και «η ιστορία των ανθρώπων είναι η ιστορία της ασυνεννοησίας τους με τον Θεό- ούτε αυτός καταλαβαίνει εμάς ούτε εμείς εκείνον».

Στη λογοτεχνία κάποιου που δήλωνε φανατικός άθεος ο Θεός μιλάει πολύ και επομένως εκτίθεται ακόμη περισσότερο. Σε αυτή την ιστορία, όπου ο Σαραμάγκου αναμειγνύει μερικές από τις πιο βίαιες αφηγήσεις της Βίβλου, ο Θεός είναι προικισμένος με συνείδηση τόσο ελαστική που πάντα βρίσκει δικαιολογίες για ό,τι κι αν κάνει, κυρίως σφάλματα και εγκλήματα. Είναι κακός από τη φύση του, αιμοβόρος, φθονερός, μια εγωπαθής ύπαρξη με αστείρευτο και απροκάλυπτο μαζοχισμό. Είναι, κοντολογίς, ο Θεός της εκδίκησης και όχι η δύναμη της αγάπης και της συμπόνιας. Ο κόσμος είναι η σκακιέρα του, οι άνθρωποι τα πιόνια μιας τραγικής μοίρας και ο Σατανάς ο υποτακτικός που φέρει σε πέρας τις βρωμοδουλειές του. Ο Κάιν, που σκότωσε τον αδελφό του Αβελ μόνο και μόνο επειδή ο Θεός αρνήθηκε να δεχθεί και τη δική του θυσία, πορεύεται με ένα μαύρο σημάδι στο μέτωπο, το σύμβολο της προστασίας και του κολασμού, σε ένα πεπρωμένο αυτοτιμωρίας ενός «πλάνητα και χαμένου».

Διαβάστε περισσότερα…

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Ζοζέ ντε Σούζα Σαραμάγκου (1922-2010) γεννήθηκε στο μικρό χωριό Αζινιάγκα της Πορτογαλίας από γονείς φτωχούς ακτήμονες αγρότες, μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Λισαβόνας (το “Σαραμάγκου” ήταν παρατσούκλι της οικογένειας ντε Σούζα, από ένα είδος ραφανίδας που έτρωγαν οι φτωχοί, και γράφτηκε στη ληξιαρχική πράξη γεννήσεως). Πέρασε τα σχολικά του χρόνια στη Λισαβόνα, όπου, όμως, παρά την έφεσή του στα γράμματα, αναγκάστηκε να αφήσει το γυμνάσιο για μια τεχνική σχολή που τον βοήθησε να βρει δουλειά σαν μηχανικός αυτοκινήτων. Παράλληλα, όσα βράδια παρέμενε ανοιχτή, επισκεπτόταν την Εθνική Βιβλιοθήκη και διάβαζε “χωρίς βοήθεια ή καθοδήγηση, παρά μόνο με την περιέργεια και τη θέληση να μάθω”, όπως γράφει στην αυτοβιογραφία του. Εντελώς αυτοδίδακτος, ο Σαραμάγκου εξέδωσε το 1947 το μυθιστόρημα “Γη της αμαρτίας”, που μεσούσης της δικτατορίας του Σαλαζάρ πέρασε απαρατήρητο. Κομμουνιστής με παράνομη πολιτική δράση, εργάστηκε για πολλά χρόνια σε εκδοτικούς οίκους και σε εφημερίδες ως σχολιαστής, ως υπεύθυνος λογοτεχνικών σελίδων και ως βιβλιοκριτικός. Μετά την επανάσταση του 1974 υπήρξε για ένα διάστημα υποδιευθυντής της μεγάλης εφημερίδας της Λισαβόνας “Diarios de Noticias”. Έγινε ένας από τους πιο γνωστούς συγγραφείς στη χώρα του χάρη κυρίως στα μυθιστορήματα του. Το 1998 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ζούσε στα Κανάρια Νησιά, όπου κατέφυγε το 1993, όταν κορυφώθηκε η ρήξη του με την πορτογαλική Εκκλησία με αφορμή το έργο του “Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιο”.

 

Comments Off

Filed under critique, βιβλιοπαρουσίαση, Ξένη Λογοτεχνία