Χαρά Νικολακοπούλου, Η διπλή εξορία του ποιητή

[Η κρίση του βιβλίου] Αργύρης Σταυρόπουλος «Αυτοεξόριστος εντός μου» εκδ. 24 Γράμματα, 2018

nikolakopoulou16.7.18

Οκτώ χρόνια μετά την προηγούμενη ποιητική του συλλογή με χαϊκού, ο Αργύρης Σταυρόπουλος, που ζει και εργάζεται στη Σπάρτη, επανέρχεται με μια νέα συλλογή με τον τίτλο Αυτοεξόριστος εντός μου. Εξορισμένος, έγκλειστος, περίκλειστος στον εαυτό του και μάλιστα εκουσίως. Αυτή είναι η διπλή ιδιότητα της εξορίας του ποιητή.

Με ευαισθησία, λεπτότητα και ευγένεια, ο Αργύρης Σταυρόπουλος σκιαγραφεί έναν κόσμο ονειρικό μα και υπαινικτικά εφιαλτικό.  Με συνειρμούς και κρυπτικές νύξεις που παραπέμπουν στη λειτουργία του ονείρου, ξεδιπλώνει έναστρους ουρανούς όπου ο θεούλης καπνίζει το πούρο του, κάποια διαφορετικά Πάσχα, ωδές σε μοναχικά πάρκα και ανθρώπους, ερωτικά αγγίγματα που πραγματοποιούνται ακροθιγώς. Οι εικονικές αυταπάτες της σύγχρονης ζωής είναι παρούσες καθώς  και οι αλληγορικές αναφορές σε πολέμους που χάθηκαν, σε πόλεις που έπεσαν. Μικρά δείγματα ποιητικής ομορφιάς χαρίζουν στον αναγνώστη σε στιγμές τρυφερότητας, όταν  ένας καφές βρίσκει συμπότη του το γιασεμί του μπαλκονιού του ή όταν έρημα πουλάκια χτυπούν το τζάμι μας. Η επώδυνη αλλά παγιωμένη πια μοναξιά τού ποιητή, ο έρωτας σαν εξιδανικευμένη ανέγγιχτη οπτασία, το σκληρό κέλυφος της ζωής μας, η ανάγκη για αφή και επαφή, οι ανεξίτηλες μνήμες από αγαπημένους ανθρώπους είναι τα κύρια θέματα.

Αλλά από ποια κατάσταση νιώθει την ανάγκη να δραπετεύσει ο ποιητής και καταλήγει εξόριστος στον ίδιο του τον εαυτό;  Είναι η εικονική πραγματικότητα όπου τα ψεύτικα τζάκια καίνε με ψεύτικες φλόγες, είναι η πραγματικότητα της μεταμοντέρνας εποχής μας όπου τα συναισθήματα και οι ευαισθησίες έχουν αλωθεί από τα επιτεύγματα της τεχνολογίας που κομίζουν στη ζωή μας τον αέρα της άνεσης αλλά και την απανθρωπιάς.

Εικονική πραγματικότης
Τώρα και οι φωτιές στα τζάκια
με ψεύτικες καίνε φλόγες.
Αυτό που λέμε
εικονική πραγματικότης.
Και πού να ρίξεις να καεί
την προπατορική σου δίψα;

Από αυτή την πραγματικότητα αποσύρεται εκούσια ο ποιητής. Όταν οι μηχανές σού επιβάλλουν σώνει και καλά τη χαρά, όταν σου εκβιάζουν το χαμόγελο, όταν σου προσφέρουν σε έτοιμο πακέτο με οδηγίες χρήσης μια ζωή μηχανική και τελειοποιημένη τεχνολογικά αλλά κενή και άδεια συναισθηματικά.

Η εφιαλτική εικόνα ενός παρόντος δυστοπικού εκφράζεται άριστα στο ποίημα Τρωικός.  Εδώ θα σταθώ λίγο. Αναπόφευκτες οι συνειρμικές συνδέσεις διαγράφουν μια νοητή γραμμή που ενώνει τις χιλιετίες. Τώρα οι ‘Εκτορες ιππεύουν μηχανές μεγάλου κυβισμού ντυμένοι με δερμάτινη αμφίεση. Οι Δούρειοι ίπποι σαν ανδρείκελα περιφέρουν διαφημίσεις ποτών και τσιγάρων, ο πολύ επιτυχημένος υπαινιγμός για την καταναλωτική κοινωνία που έχει εισχωρήσει ύπουλα στη ζωή μας σαν άλλος δούρειος ίππος υποσχόμενος δώρα, αλλά έχει κατακυριεύσει και λεηλατήσει την πολιτεία της ζωής μας. Οι Λαοοκόντες που παλεύουν να φωνάξουν το κακό βαφτίζονται τρελοί και περιθωριοποιούνται. Φοβισμένος ο ποιητής βαδίζει (σε μια κινηματογραφικού ύφους σκηνή) νύχτα σε ένα τοπίο αποσύνθεσης, παραίτησης και θανάτου και αφήνει το μήνυμά του στους τοίχους «Η Τροία έπεσε».

Η ζωή μας έχει λεηλατηθεί!.

Ο ποιητής είναι αυτός που διαβλέπει τις εσώτερες αρχετυπικές συνδέσεις ανάμεσα σε ένα μυθολογικό παρελθόν γεμάτο ηρωικά κατορθώματα και στη σημερινή εποχή που έχει στερέψει από μύθους και ηρωισμό.

Όμως παρόλη την εκούσια απομόνωσή του, αφήνει μια ελάχιστη ελπίδα να θαμποφέγγει, αφήνει παράθυρα ανοιχτά στην επικοινωνία, την επαφή και την αγάπη, ένα ανοιχτό ενδεχόμενο να ανακαλύψει τον συμπαίκτη του σε αυτό το παιχνίδι της μνήμης και της μοναξιάς. Εκπέμπει σήματα SOS προς τον έξω κόσμο, πασχίζει και αγωνιά για ουσιαστική επικοινωνία, για διαφυγή από τη μοναξιά του «Μα πού να περάσει καράβι; Δεν χωράει από τα μπαλκόνια των απέναντι πολυκατοικιών»

Την αμέσως επόμενη στιγμή εκφράζεται με απαράμιλλη τρυφερότητα, διακριτικότητα και ευγένεια, με απαλότητα απαράμιλλη απέναντι στο αγαπημένο πρόσωπο που κοιμάται και το οποίο δεν τολμά να αγγίξει παρά μόνον με τον ίσκιο του χεριού του για να μην το ξυπνήσει.

Από όλες τις αισθήσεις επιμένει ιδιαίτερα στην αίσθηση της αφής, στο άγγιγμα, στο χάδι, στην τρυφερότητα. Για μια ακόμα φορά η εσώτερη ανάγκη για επαφή έρχεται σε σύγκρουση με την τεχνολογική ευημερία της κατανάλωσης.

Πάνω σε λογής λογής πληκτρολόγια
ξοδεύτηκε η αφή του κόσμου
κι έμειναν δίχως χάδι
τα κορμιά.

Λιλιπούτεια ποιητικά αποστάγματα σαν κι αυτό αφθονούν στο βιβλίο, πολύ μικρά ποιήματα εν είδη επιγράμματος, συμπυκωμένη ομορφιά, λιτότητα, πυκνά νοήματα που θα μπορούσε να καταλάβει σελίδες η ερμηνεία  τους.

Ονειρικά τοπία, με σύμβολα αρχετυπικά, με υπερρεαλιστικές αναφορές ανιχνεύονται σε πολλά ποιήματα του Α.Σ.  Τα κάδρα που κρέμονται στο κενό, η σιωπή που ραμφίζει το τζάμι σαν πουλάκι και κόβει τον λαιμό της πάνω στην παγωμένη αδιαφορία των ανθρώπων, η μαρμαρωμένη στήλη άλατος του ποιητή που τόλμησε να κοιτάξει πίσω. Πίσω πού; Στο παρελθόν, στο φευγάτο ερωτικό αντικείμενο του πόθου. Τα παπούτσια που φυτρώνουν στα πόδια, το γέλιο που αγωνίζεται να χωρέσει στο ψυγείο.

Τον τυφλό Οιδίποδα επί Κολωνώ ανακάλεσε στη μνήμη μου το ποίημα Τυφλή Μνήμη. Τώρα ο γερασμένος ήρωας περιφέρεται ανήμπορος και απελπισμένος και σκοντάφτει πάνω σε προφυλακτήρες αυτοκινήτων και σε σακούλες σκουπιδιών σέρνοντας ένα φθαρτό σαρκίο σε έναν κόσμο που αναδίνει σήψη και δυσοσμία. Έναν κόσμο εχθρικά διακείμενο απέναντι στους αδύναμους και τους ανήμπορους αυτής της ζωής.

Δεν λείπουν τα αφιερώματα σε αγαπημένα πρόσωπα, στον φίλο που έφυγε νωρίς και το νοτισμένο χώμα που τον σκεπάζει δεν του επιτρέπει να καπνίσει το αγαπημένο του τσιγάρο, επίσης στον ποιητή Αργύρη Χιόνη.

Η αδυναμία ουσιαστικής επικοινωνίας με το ερωτικό του ήμισυ αποδίδεται θαυμάσια στο ποίημα Ο πρώτος στίχος και μαζί μια ματιά γεμάτη απορία για το αδιέξοδο των σχέσεων όταν οι άνθρωποι μένουν στην επιφανειακή προσέγγιση του άλλου και αδυνατούν να τον αναγνώσουν ως το βάθος και ως το τέλος.

Τολμηροί συνδυασμοί λέξεων, υπερρεαλιστικής υφής εικόνες που συνδυάζονται με περίσσευμα φαντασίας και φέρνουν στο νου πίνακες του Νταλί. Η γυναίκα που ξέχασε τα μάτια της μέσα στον καθρέφτη, οι ιδιοκτήτες ρούχων που βρέθηκαν ξεχασμένοι μέσα στις τσέπες,  τα αστέρια που ξεκολλάνε και πέφτουν μαζί με τα φεγγάρια.  Τα όνειρα κατέχουν πρωτεύουσα θέση στην ποίηση του Α.Σ. Συνεχώς επανέρχονται άλλοτε σαν τρένα με επιβάτες δίχως αποσκευές, άλλοτε απλωμένα στον ήλιο σαν μπουγάδα, κάποτε χαρακτηρίζονται ανήλικα,όμως ποτέ δεν κάνουν στάση στον ύπνο μας, προκαλώντας την εύλογη θλίψη του ποιητή.

Ένα άλλο θέμα που επανέρχεται διαρκώς είναι η μοναξιά των ανθρώπων στις μεγαλουπόλεις του σήμερα, η απόγνωση, η περιφορά μιας άδειας ζωή που αναζητά προσχήματα για ανθρώπινη επαφή και επικοινωνία.

Ωδή στα πάρκα

Πληθαίνουν τα μοναχικά άτομα στα πάρκα.
Που τρέχουν, που περπατούν,
που βγάζουν βόλτα τα σκυλάκια τους
και μ’ ένα σωρό τέτοιου είδους προσχήματα
περιφέρουν τη μοναξιά τους δημόσια
και σε κοινή θέα.
Τελευταία μάλιστα
δεν είναι λίγοι εκείνοι
που κρατώντας ένα λουράκι στο χέρι τους
προφασίζονται πως δήθεν ψάχνουν
το απολεσθέν τετράποδό τους .
Κι ας μην είχαν ποτέ.
Ξεχνούν πώς το είχανε βαφτίσει
και κάθε τόσο το καλούν με άλλο όνομα .

Παρότι φανατικός αντικαπνιστής ο Α.Σ. σε μία ευφυή έμπνευσή του εμπλουτισμένη με μπόλικο χιούμορ και καλπάζουσα φαντασία καταλήγει σε μια ευφάνταστη ωδή στο κάπνισμα σε ένα ποίημα σαν κι αυτό όπου το φεγγάρι δεν είναι παρά το πούρο του καλού θεούλη και τα αστέρια είναι τα τσιγάρα των χιλιάδων αγγέλων του.

Έναστρον

Χιλιάδες άγγελοι
με τσιγάρο στο στόμα
μας κοιτούν από τον ουρανό
τα βράδια.
Ο θεούλης
στον θρόνο του
καπνίζει αμέριμνος το πούρο του
κι εμείς από τη γη
μελαγχολούμε στη θέα
της καινούριας πανσελήνου.

Το βιβλίο κλείνει με ένα συγκλονιστικό αυτοβιογραφικό σημείωμα. Δέντρο είναι ο ποιητής αδύναμο που τα πριόνια και τα τσεκούρια σώριασαν στο χώμα. Μοναδική του ελπίδα και παρηγοριά να γίνει ένα έργο τέχνης που θα δικαιώσει τον βίαιο θάνατό του.  Όμως, φευ, προορίζεται για πάτωμα ταπεινό και αδιάφορο, να το πατάνε παπούτσια λασπωμένα και λερά. Μια αναλαμπή για δικαίωση της ζωής μας και μια μικρή υποψία υστεροφημίας που ανατρέπεται όμως βίαια.

Ο λόγος του δωρικός, απέριττος, δουλεμένος εξαντλητικά έχει αποβάλει κάθε περιττό στολίδι και αναδεικνύει ατόφιο και ολοκάθαρο το απόσταγμα της ποιητικής του ωριμότητας. Του ευχόμαστε από καρδιάς καλή συνέχεια.

*

©Χαρά Νικολακοπούλου,  φιλόλογος, συγγραφέας

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε

aegean-campaign8.11.16

Comments Off

Filed under critique, βιβλιοπαρουσίαση