Γιώργος Παπακωστόπουλος, Η φυσιογνωμία της αλήθειας ενός προσώπου

papakostopoulos22.5.18

favicon

«Το πρόσωπό μας είναι ακριβώς όπως μια λευκή κόλλα χαρτί. Κάθε φύλλο αποκτά αξία μόνο όταν γράψουμε πάνω του με στυλό ή μολύβι. Έτσι και το πρόσωπο… Καθορίζουμε εμείς τη μορφή του, ανάλογα με τα συναισθήματα που του διοχετεύουμε, τη συνειδητή προσωπικότητά μας. Μπορούμε να το αφήσουμε κενό εάν είναι επιλογή μας, ακόμη και να σβήσουμε στοιχεία, εφόσον δεν έχει χαραχθεί βαθιά πάνω του το μολύβι ή το μελάνι. Άλλοι γράφουν έντονα και δυσκολεύονται να διαγράψουν οτιδήποτε επιθυμούν, άλλοι έχουν αχνό τρόπο γραφής και τροποποιούν γρηγορότερα το μοτίβο του προσώπου.

Όταν τυπώνεται ένα έγγραφο στο χαρτί, το χαρτί γεμίζει με γράμματα, δεν μπορούμε να αναιρέσουμε αυτή την ενέργεια, και το ισχυρότερο μπλάνκο θα αφήσει κάποια στίγματα πάνω του. Το αποτέλεσμα, σίγουρα, δεν θα είναι όπως στην αρχή. Και στο πρόσωπο ό,τι αποτυπώνεται μετά βίας αλλοιώνεται! Ακόμη και αν επιχειρήσουμε να γυρίσουμε τη σελίδα από το πίσω μέρος, το φόντο θα μαρτυρά πως κάτι αμυδρά είναι γραμμένο. Ούτε πρέπει να τσαλακώσουμε ή να σκίσουμε το χαρτί, κάθε κίνηση αποκαλύπτει κάποιο σφάλμα, μια ανεπιθύμητη αλλαγή από την πρωταρχική κατάσταση. Για αυτό πρέπει να είμαστε πλήρως συγκεντρωμένοι!» – απόσπασμα από το μυθιστόρημα Φυσιογνωμία: Αλλοιωμένη αλήθεια.

Τα πρόσωπα είναι η πρώτη εικόνα της ταυτότητάς μας. Κοιτώντας κάποιον στο πρόσωπο αναγνωρίζεις αυτόν που ψάχνεις, αν μιλάει ή αν σε ακούει, αν σε παρακολουθεί ή αν σε αγνοεί. Για να ξέρουμε τι κάνει ο άλλος, τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τα σχέδια και τις ενέργειες του, το πρόσωπό του είναι εκείνο που κοιτάζουμε πρώτα.

Οι στοχαστές της αρχαίας και μεσαιωνικής περιόδου ανέπτυξαν τη μελέτη του προσώπου, τη φυσιογνωμική, καθώς πίστευαν απλώς ότι αυτό που φαινόταν προφανές σε αυτούς για καθρεφτίζεται άμεσα στο πρόσωπο και συνδεόταν με την προσωπικότητα ενός ανθρώπου. Πλέον η συμβολή της μελέτης του Δαρβίνου συνέβαλε στην αμφισβήτηση αυτής της υπεραπλουστευμένης προσέγγισης και οι αυτονόητες κοινές αντιλήψεις αμφισβητήθηκαν και αντικαταστάθηκαν με επιστημονικές υποθέσεις. Σταδιακά η ενασχόληση με την επιστήμη της μελέτης του προσώπου αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας που απασχολεί από βιολόγους, ψυχολόγους, ανθρωπολόγους, μέχρι νευροεπιστήμονες, οικονομολόγους και αναλυτές υπολογιστών.

Τα πρόσωπα μπορούν να αποκρύψουν στοιχεία ή ακόμα και να μας εξαπατήσουν, όπως επίσης και να αποκαλύψουν πληροφορίες για εμάς.

Ένα από τα βασικότερα εμπόδια στην κατανόηση της αρχιτεκτονικής του εγκεφάλου πίσω από τις συναισθηματικές εκφράσεις που αποτυπώνονται στο πρόσωπο είναι ο κατακερματισμός της έρευνας γύρω από τη μελέτη της λειτουργίας του εγκεφάλου και τα τεράστια δεδομένα τα οποία είναι διαθέσιμα. Η σύγχρονη νευροεπιστήμη είναι εξαιρετικά
παραγωγική αλλά μη συστηματική.

Μια από τις πρώτες λειτουργίες της ανθρώπινης εξελικτικής φύσης είναι η αναγνώριση των οικείων προσώπων που μας περιβάλλουν και η κατηγοριοποίησή τους από τα πρώτα χρόνια της ζωής, μια από τις πιο απαραίτητες δεξιότητες. Η αδυναμία αναγνώρισης προσώπων (προσωπαγνωσία) αποτελεί μορφή διαταραχής του εγκεφάλου και δυσχεραίνει σημαντικά την οπτική επεξεργασία των αντικειμένων από την πλευρά του ασθενή.

Πολλές φορές η αναγνώριση και οι πληροφορίες που μπορούμε να διακρίνουμε από τη φυσιογνωμία ενός ατόμου που συναντάμε επηρεάζονται από το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο έχουμε ανατραφεί. Το πρόβλημα της καθολικότητας στην σύνδεση συγκεκριμένων συναισθημάτων με εκφράσεις ενός προσώπου δυσκολεύει την επιστημονική έρευνα ειδικά όταν η έρευνα λειτουργεί στα πλαίσια πειραμάτων σε ελεγχόμενους εργαστηριακούς χώρους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα του καθοριστικού ρόλου που παίζει ένα πρόσωπο στις διαπροσωπικές σχέσεις μας στην καθημερινότητα μπορούμε να αντλήσουμε και από την ελληνική λογοτεχνία. Στο μυθιστόρημα Φυσιογνωμία: Αλλοιωμένη αλήθεια ο κεντρικός πρωταγωνιστής, ο Πέτρος, χρησιμοποιεί έναν φίλο του, τον Ιάσονα, με τον οποίο δεν ταυτίζεται απόλυτα οπτικά με σκοπό να τον αντικαταστήσει στα μάτια του κοινωνικού του περίγυρου. Ένα άτομο εμφανίζεται ότι είναι κάποιος άλλος, αφομοιώνει τη φυσιογνωμία κάποιου άλλου εκμεταλλευόμενος το περιβάλλον αδιαφορίας προς το πρόσωπο του ήρωα, ενώ ταυτόχρονα η μεταβατική εφηβική ηλικία των ηρώων δίνει το κατάλληλο άλλοθι στην πιθανή αλλαγή κάποιων στοιχείων του προσώπου που είναι εμφανείς και τυχόν θα κινήσουν κάποιες υποψίες.

Μέσα στο κατάλληλο πλαίσιο, όπως περιγράφεται αναλυτικά στο βιβλίο, η φυσιογνωμία του Πέτρου αλλάζει με την αντίστοιχη του Ιάσονα και αυτή η αλλαγή στα μάτια ενός εξωτερικού παρατηρητή είναι ανεπαίσθητη. Όπως τελικά φαίνεται, η φυσιογνωμία της αλήθειας ενός προσώπου δηλώνεται ως έννοια διφορούμενη και μάλλον έτσι πρέπει να την αντιμετωπίζουμε.

___________
Πηγές
Awasthi A., Mandal M.K. (2015) Facial Expressions of Emotions: Research Perspectives. In:
Mandal M., Awasthi A. (eds) Understanding Facial Expressions in Communication. Springer, New Delhi
Hwang H., Matsumoto D. (2015) Evidence for the Universality of Facial Expressions of Emotion. In: Mandal M., Awasthi A. (eds) Understanding Facial Expressions in Communication. Springer, New Delhi
Νίκος Τουµαράς (2017), Φυσιογνωμία: Αλλοιωμένη αλήθεια, Εκδόσεις Πηγή

*

©Γιώργος Παπακωστόπουλος, απόφοιτος Ιατρικής σχολής

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε


aegean-campaign8.11.16

Comments Off

Filed under Δοκίμιο