Δημήτρης Φύσσας, Tα «Βραδυνα πάρεργα» ενός επίμονου δημιουργού

O Ηλίας Βολιότης – Καπετανάκης σαν ποιητής
Εκδόσεις Μετρονόμος, Αθήνα 2016

fyssas-kapetanakis-bk15.5.18

Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας κ. Ηλίας Βολιότης – Καπετανάκης –πάρα πολύ γνωστός από τα εξαιρετικά βιβλία, τα άρθρα, τις έρευνες, τις συμμετοχές του σε συλλογικά έργα και τις εκπομπές του για το αστικό λαϊκό τραγούδι – αποφάσισε να δώσει στη δημοσιότητα και την ποίησή του, την οποία είχε ξεκινήσει (εν σπέρματι, τουλάχιστον) εδώ και πολλές δεκαετίες.

Το βιβλίο «Βραδυνά πάρεργα» («Μετρονόμος», Αθήνα 2016), με σκληρό εξώφυλλο εικονογραφημένο πολύ όμορφα από την κ. Δέσποινα Καφενταράκη (η οποία έχει ζωγραφίσει και θέματα στο εσωτερικό του βιβλίου, συν ένα σκίτσο του κ. Στάθη Σταυρόπυλου), περιέχει ποιήματα γραμμένα στο περιθώριο των κύριων ενασχολήσεών του δημιουργού. Οι στίχοι αυτοί, που γράφονταν επί πολλά χρόνια περίπου όπως το λέει ο τίτλος του βιβλίου, σαν πάρεργα ιδίως της νύχτας, διαιρούνται σε τέσσερις ενότητες: «Βραδυνά πάρεργα» (39 ποιήματα), «Αθιβολές της μοναξιάς» (3 μεγάλα «σπονδυλωτά» περιέχοντα: «Μανεδάκια» με 7 ποιημάτια, «Κοντυλιές» με 4 και «Πενιές» με 7, που κι αυτά υποδιαιρούνται), «Βιογράφημα» (12 ποιήματα με ημερολογιακούς τίτλους, που περιλαμβάνουν όλοι μήνα και χρόνο, από το Νοέμβρη του ΄73 μέχρι το Νοέμβρη του ΄90) και «Μνημόνια ραγιαδισμού» (13 ποιήματα). Το βιβλίο κλείνει με Σημειώσεις, πρώτες δημοσιεύσεις, «Σελιδοδείκτη» (=Περιεχόμενα) και βιογραφικό του γράφοντος.

Είναι ενδιαφέρον ότι το βιβλίο ανοίγει και τελειώνει με το ίδιο ποίημα, στην αρχή «χειρόγραφο» και στο τέλος τυπωμένο, το άτιτλο [Εξήντα κιόλας]. Ακόμα, ο ποιητής συνηθίζει να «υπογράφει» όλα τα κομμάτια, πρωτοτυπία που δεν έχω ξαναδεί και προφανώς συμβάλλει στην αμεσότητα της εντύπωσης του περιεχομένου προς τον αναγνώστη. Τέλος, επιλεκτικά καταγράφεται τόπος και χρόνος της συγγραφής, προφανώς για να συμβάλουν κι αυτά στην εντύπωση του περιεχομένου. όπως γράφει  κι ο ίδιος ο ποιητής.

Μορφικά, κυριαρχούν τα ποιήματα πλήρως ή μερικά παραδοσιακής μορφής: ίαμβοι, και/ή ομοιοκαταληξίες, χάικου, πολλοί σκόρπιοι ανάπαιστοι, δεκαπεντασύλλαβοι, ενντεκασύλλαβοι, δωδεκασύλλαβοι, λαϊκότροπες ρίμες, περισσότερο ή λιγότερο μαντιναδοειδείς, ακόμα και «μονόχορδα» (= μονόστιχα) ποιήματα κλπ. Εξάλλου, παίζει πολύ με τη συνίζηση,  προφανώς υπό την επιρροή της μουσικής του ενασχόλησης.

Γλωσσικά, η ποίηση του Ηλία Καπετανάκη χρησιμοποιεί τη δημοτική, παρεμβάλλοντας σπάνια και πού καθαρεύουσα ή και αρχαϊζουσα (γλίσχρος, θάλλον, μήνη, αλίμενος, αλισάχνη, ρέον, επιρρήματα σε –ως το υπέροχο «Κλωνσιμός» κλπ), ειδικά σε σημεία όπου θέλει ν΄ αυξήσει τη σκωπτική εντύπωση. Παράλληλα, δε διστάζει να χρησιμοποιήσει αργκοτικές, λαϊκότατες ή τοπικές λέξεις, όταν κρίνει ότι εξυπηρετούνε το σκοπό του (σιάχνω, φάρα, πιλαλεί, μπασμένη, καρνάγιο,΄πιζωής,  χαροκόποι, καραντουζένι, ζαμάνι, πουτάνα, ασίκηδες, ζουλάπι, ρεφάρει, πασαβιόλα, φρουμάζει κλπ- κατά τη γνώμη μου πετυχημένα), ενώ δε διστάζει να πλάσει κι ο ίδιο λέξεις που τον εξυπηρετούν: αυνανιστί (επίρρημα), αστροβολεί, χιλιότροπα, χαβιαραγορασμένη, αστράναμμα, ρηξήφερτη, τηλεσαπουνισμένου, φλογονιού, θανατοξύστης κλπ- κατά τη γνώμη μου λιγότερο πετυχημένα). Τέλος, για λόγους δικούς του, φυλάει το τελικό ν όλες τις Αιτιατικές θηλυκών και αρσενικών, ενώ βάζει πάντα κόμμα πριν από το αναφορικό που.

Ως προς το περιεχόμενο:  κυριαρχούν, κατά φθίνουσα σειρά: η πολιτική στράτευση , (και ειδικά) η πολιτική επικαιρότητα, η φιλοσοφική διάθεση απέναντι στον πίθηκο που έγινε άνθρωπος και τη συνακόλουθη αρνητική τροπή του κόσμου, η αυτοβιογραφία, το δίπολο ειρήνη – πόλεμος, ο λαϊκός πολιτισμός, (και ειδικά) το ρεμπέτικο, ο αυτοσαρκασμός, η ηλικία που βαραίνει, το ερωτικό στοιχείο κλπ.

Το συνολικό αποτέλεσμα είναι, προφανώς, άνισο. Σχεδόν το παραδέχεται κι ίδιος, όταν προγραμματικά μιλάει για «πάρεργα». Ο Καπετανάκης είναι κατά βάση ερευνητής και ερευνητικός συγγραφέας (λαμπρός, μάλιστα), δεν είναι κατά κύριο λόγο ποιητής. Άσε που υπάρχει κι  αυτή η ρημάδα η στράτευση, που μεγαλοστομεί πολιτικολογώντας ή πολιτικολογεί μεγαλοστομώντας, με αποτέλεσμα να χαντακώνει σχεδόν πάντα την Τέχνη- η όποια στράτευση την όποια Τέχνη. (Στον Καπετανάκη η στράτευση επεκτείνεται και στις Επισημειώσεις, στο τέλος του τόμου!).

Κι όμως, υπάρχουν στο βιβλίο όχι λίγα σημεία υψηλής Τέχνης: είτε ολόκληρα ποιήματα, είτε στροφές, είτε μεμονωμένοι στίχοι. Κι αυτό, νομίζω, γιατί πλάι στο μεγαλόστομο Παλαμά και τον κομματικό Ρίτσο, ξυπνάνε μέσα στον Καπετανάκη κι ο Καρυωτάκης  με τα ελεγεία και τις σάτιρές του (π.χ. στο «Χρηματιστήριον αξιών») κι ο Βάρναλης με τις διονυσιάζουσες χοντράδες του και δεν ξέρω ποιοι άλλοι, καθώς  και η (τόσο λοιδορημένη από την επίσημη Αριστερά) λαϊκή ποίηση και ποίηση του ρεμπέτικου, με χασίσια, με γαμήσια, με «ντεκαντάντσα» κλπ.  Κι τούτο  γιατί ο συγκεκριμένος ποιητής κουβαλάει μέσα του την αμφιβολία και την αναρχίζουσα διάθεση, δεν υποτάσσεται στον κομματισμό, ούτε βέβαια στο σοσιαλιστικό ρεαλισμό- επιμένει να είναι αριστερός με το δικό του προσωπικό, αιρετικό τρόπο. Κι έτσι, όπως και κάθε δημιουργικός καλλιτέχνης, κάθε δημιουργικός άνθρωπος τελικά, είναι μόνος του.

Μερικά πρώτης γραμμής ποιήματα, για τα οποία θ΄ άξιζε κανείς να διαβάσει το βιβλίο, κατά τη γνώμη μου είναι:

  • (Το προαναφερθέν) άτιτλο [Εξήντα χρόνια]
  • «The Beatles»
  • Σαμπάχ
  • Ρεμπέτικο
  • Κλωνισμός
  • Το μπαούλο (κουβέντα με τον Αλμπέρτο Καέιρο)
  • Μανεδάκια
  • Κοντυλιές
  • Θρύψαλλα απαντοχής
  • Κρεσέντο αισιοδοξίας
  • Πενιές
  • (Το προαναφερθέν) Χρηματιστήριον αξιών

Και κλείνω με μερικούς καλούς στίχους:

  • Μάτσο γυναίκες γλέντησα, μα κι ο καημός μεγάλος

την γκόμενα που ψόφαγα, μου τη γαμούσε άλλος.

  • Να ζω τα πάντα μετρητοίς και όχι επί πιστώσει

στο χώμα σαν με σπείρουνε, χορτάρι μη φυτρώσει!

  • Επανάσταση με 300 χοληστερίνη;
  • Οθόνη σε κάνει κωθώνι.
  • Τέχνη ανθέ της μοναξιάς!
  • Κάθ΄ εξουσία

της φαντασίας τ΄ άνθη

τσαλαπατάει.

  • Μη με νουθετείς

ξέρω κι ολομόναχος

λάθη να κάνω.

*

©Δημήτρης Φύσσας /d.fyssas@gmail.com

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε


aegean-campaign8.11.16

Comments Off

Filed under critique, βιβλιοπαρουσίαση, ελληνική λογοτεχνία, ποίηση