Δημήτρης Χαντζόπουλος, Ζωγραφίζοντας συντροφιά με τον Ροΐδη

xantzopoulos-kotti22.3.18
fav_separator

Της Αγγελικής Κώττη

Αν θέλετε ένα βιβλίο απίστευτης ομορφιάς και μοναδικού περιεχομένου, σπεύσατε να προμηθευτείτε την «Πάπισσα Ιωάννα» του Εμμανουήλ Ροΐδη. Όχι το πρωτότυπο, παρότι και αυτό είναι υπέροχο. Ο λόγος για το Graphic Novel του Δημήτρη Χαντζόπουλου. Που όμως δεν είναι ακριβώς graphic novel, καθώς τα σκίτσα του είναι σαν (ή μήπως είναι σκέτα;) ζωγραφική.
Με επιμέλεια παλιού μοναχού, που εικονογραφούσε χειρόγραφα στο Βυζάντιο, ο Χαντζόπουλος δεν κόσμησε απλώς την έκδοση με το «ιερό» (θαυμαστά ανίερο) κείμενο. Επέλεξε καίρια αποσπάσματα από το «βλάσφημο» μυθιστόρημα και μέσω αυτών αφηγήθηκε συμπυκνωμένη την ιστορία διά των δικών του εικόνων. Τεράστια χειρωνακτική δουλειά, που σίγουρα απαίτησε αμέτρητες ώρες αφοσιωμένης ενασχόλησης και εξαιρετική έμπνευση.
Ο αναγνώστης θέλει να μελετήσει την κάθε εικόνα με τη «λεζάντα» της (το απόσπασμα από το πρωτότυπο κείμενο) και κάθε σκίτσο είναι τόσο γοητευτικό, ώστε μπορεί να σε κάνει να σταθείς ώρα και να το απολαμβάνεις. Το σατιρικό πνεύμα του Ροΐδη αποδίδεται με τον καλύτερο τρόπο και μέσα από τα σκίτσα, ενώ το άρωμα του πρωτότυπου έργου διαποτίζει το νέο.
«Ο πατήρ της ηρωίδος μου ήτο Άγγλος μοναχός, εκ τίνος δε επαρχίας δεν ηδυνήθην να μάθω». Από αυτή τη φράση ξεκινά η εξιστόρηση δια χειρός Χαντζόπουλου. Έχει επιλέξει την ενδεικνυόμενη πρόταση για να ξεκινήσει την αφήγηση και, όπως φαίνεται σε ολόκληρη την έκδοση, αυτό έχει συμβεί και σε όλες τις επιλογές. Προβαίνοντας σε μια σύνοψη, σε μια παράθεση σκηνών από την «Πάπισσα Ιωάννα», οι οποίες αποδίδουν την κεντρική ιδέα και ειδικές σκηνές, με ιδιαίτερη ευστοχία.
Το σπουδαίο στοιχείο είναι όμως πως η εικονογραφία δεν αποτελεί εικονογράφηση. Ο Χαντζόπουλος ζωγραφίζει σκηνές σαν να ζωγράφιζε αυτόνομα έργα. Με δική του λογική, με τα φώτα εκεί που νομίζει και τη λεπτομέρεια να τραβά συχνά την προσοχή, ο σκιτσογράφος (και επιτρέψτε να πούμε, καλλιτέχνης) αποδίδει πυκνά και με ρυθμό την ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας, της γυναίκας που κρύβοντας το φύλο της αναγορεύτηκε σε Πάπα της Ρώμης και έσβησε ατιμασμένη, καθώς το μυστικό της αποκαλύφθηκε.
Τα στάδια της ζωής της, η δράση και οι πράξεις της, όλα παρατίθενται με πλούτο αλλά και με την απαραίτητη για έργα τέχνης οικονομία. Όσο για το σκάνδαλο με την «πάπισσα και το παπίδιον»; Παρουσιάζεται σε μια συμπυκνωμένη και γι’ αυτό δυνατή στιγμή. Πάντως κάλλιστα, εάν κανείς απέκρυβε τα αποσπάσματα του κειμένου, το κόμικ θα μπορούσε να σταθεί και αυτούσιο. Θα αποτελέσει, άραγε, αυτή η έκδοση ευκαιρία για πολλούς αναγνώστες και ιδίως της νεότερης γενιάς να εντρυφήσουν σε αυτό το εξαιρετικό και «βλάσφημο», άρα προκλητικό, μυθιστόρημα, που αν και διαχρονικό δεν είναι εύκολο να διαβαστεί σήμερα λόγω της ιδιαίτερης γλώσσας του Ροΐδη; Κατά πάσα βεβαιότητα, ναι.
Με τη βοήθεια της ισχυρής εικονογραφίας, ο Δημήτρης Χαντζόπουλος μπορεί να το πετύχει. Και αυτό θα είναι ένα πολύ μεγάλο κέρδος. Δεν επέλεξε τον δρόμο της μετάφρασης, παρά κράτησε το πρωτότυπο και είναι σημαντικό ότι αυτό θα κληθεί ο αναγνώστης να αποκρυπτογραφήσει, προκειμένου να απολαύσει τα έργα, ενέργεια που σπανίζει στις μέρες μας.

Σκάνδαλο
Η «Πάπισσα Ιωάννα» του Εμμανουήλ Ροΐδη, ένα κλασικό έργο της νεοελληνικής λογοτεχνίας, κυκλοφόρησε το 1866 δημιουργώντας σκάνδαλο με τη δριμεία σάτιρα των εκκλησιαστικών πραγμάτων και επισύροντας την αποκήρυξή της από την Εκκλησία και τη δικαστική δίωξη του συγγραφέα της από την ελληνική πολιτεία. Παρ’ όλα αυτά, όμως, το σατιρικό ύφος της κέρδισε τους αναγνώστες και το μυθιστόρημα γνώρισε τεράστια επιτυχία. Είναι το μόνο ελληνικό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα που εξακολουθεί να μεταφράζεται σε πολλές γλώσσες και να βρίσκει ανταπόκριση σε ένα διεθνές αναγνωστικό κοινό (σύμφωνα με τη σημείωση στο οπισθόφυλλο).
Το έργο φαινομενικά έχει τη μορφή ενός ιστορικού μυθιστορήματος που αφηγείται την περιπετειώδη ζωή μιας γυναίκας του Μεσαίωνα, η οποία κατάφερε να ανεβεί στον θρόνο του Απόστολου Πέτρου. Βασίζεται σε μύθο ή πραγματικό περιστατικό κατά τον Μεσαίωνα.
Το βιβλίο κυκλοφορεί από την Athens Review of Books, σε χωριστή έκδοση. II φιλολογική φροντίδα ανήκει στον Μανώλη Βασιλάκη. Θα κυκλοφορήσει και στα αγγλικά σε μετάφραση του Πίτερ Μάκριτζ.

Δημοσιεύθηκε στον «Φιλελεύθερο», Παρασκευή 16 – Κυριακή 18 Μαρτίου 2018

Comments Off

Filed under critique, βιβλιοπαρουσίαση