«Παιδεία θεατρική εστίν» της Μαρίας Πανούτσου, μέρος 18ο

photo: teatrodinessuno.it

photo: teatrodinessuno.it

Μέρος 4oν

Η Μαρία Πανούτσου για τον J. Grotowski
Ο J. Grotowski και ο ρομαντισμός

When a Romanticism has been analyzed into the distinct ‘strains’ or ideas which compose it,
the true philosophic affinities and the eventual practical influence in life and art of these several strains will
usually be found to be exceedingly diverse and often conflicting.” —Arthur O. Lovejoy’s “On the Discrimination of Romanticisms”

Πριν προχωρήσω στην σχέση του Ρομαντισμού με τον J. Grotowski ας δούμε λίγο ή μάλλον ας θυμηθούμε τι υπήρξε το κίνημα αυτό.

Ρομαντισμός: Αντίδραση στην αυξανόμενη αστικοποίηση. / Εκφάνσεις του Ρομαντισμού:

ΕΞΩΤΙΚΌ,  ΑΝΑΠΑΝΤΕΧΟ,   ΥΨΙΣΤΟ,  ΦΟΒΕΡΟ.

Θυσία, ηρωισμός, μυστήριο, ιδανικά, τόλμη, ονειροπόληση.

Η αρχή του Ρομαντισμού βρίσκεται στον 18  αιώνα. Είναι η προσπάθεια της τέχνης να ξεκόψει από τον κλασικισμό και νεοκλασικισμό,  με σκοπό να βρει την έμπνευση για την δημιουργία μιας τέχνης ζωντανής. Από τα πιο  σημαντικά κινήματα όχι μόνο για τον 18 και 19 αιώνα, αφού η επιρροή του κινήματος,  ξεπερνά τα στενά πλαίσια μια συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Ένα κίνημα που  εξαπλώθηκε στην λογοτεχνία, την ζωγραφική, την μουσική στο θέατρο.

Τα βασικά του χαρακτηριστικά γιατί δεν είναι εύκολο και απλό   να  δώσεις ένα πλήρες ορισμό  του ρομαντισμού, είναι η χρήση  της φαντασίας, τα έντομα συναισθήματα, η χρήση της  αυτοβιογραφίας, ευαισθησία στα κοινωνικά θέματα, διάθεση αλλαγής του κατεστημένου, επαναστατικές διαθέσεις και πράξεις. Επίσης επιστροφή στις ρίζες,  στήριξη του έθνους και των ιδιαιτεροτήτων των λαών, επιστροφή στην φύση και στις  παραδόσεις,  απομάκρυνση της  συμβατικής ζωής,  έμφαση στον έρωτα και   σε συνύπαρξη λογικής και συναισθήματος, υπέρβαση ή μάλλον υπερβάσεις  στην καθημερινότητα.

Η έμφαση στο άτομο  και στις ανάγκες του  για έκφραση και ελευθερία λόγου και πράξεων Ο ηρωισμός  εμφανίζεται και κυριαρχεί  και  ο φόβος του θανάτου  απομακρύνεται. Η σκοτεινή πλευρά της ζωής πρωταγωνιστεί. To λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται  εκφράζει ακραίες καταστάσεις,  κατακλυσμιαίες και ακριβώς  τελείως αντίθετες από ένα  οργανωμένο κόσμο  σε τάξη και δεδομένο τρόπο συμπεριφοράς και επιλογών. Ο όρος “ρομαντισμός”   πρωτοεμφανίζονται στην Αγγλία το 17ο αιώνα σε διηγήματα με ιππότες,   με  αφηγήσεις γύρω από τις αντιξοότητες της ζωής, σε διηγήσεις, ιστοριών που βασίζονται στην ανεκπλήρωτους  έρωτες.

Τα παγανιστικά στοιχεία  είναι επίσης παρόντα και δίνουν την θέση που του αξίζει, στο ένστικτο και το ορμέφυτο.  H συναισθηματική έξαρση, το μεγαλειώδες που αντικατοπτρίζεται στο άπειρο, η απεγνωσμένη επιθυμία για κατάκτηση των υψηλότερων ιδανικών και πνευματικών αξιών,  η μελαγχολική  διάθεση και το πάθος είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά ενός κινήματος  που έχει  κατανοήσει το ιερό της ζωής  και το ανυπέρβατο   και αντιστέκεται σε ότι  απαξιώνει την ανθρώπινη εμπειρία  και την υποβιβάζει σε μια   καθημερινότητα  χωρίς  απρόοπτα, χωρίς  όραμα και σκοπό.  Όλα αυτά είναι μέρος μόνο από το πάζλ που συνθέτει αυτό το μεγαλειώδες κίνημα.

Η χρονολογία εμφάνισης του ρομαντισμού   καθώς και τα χαρακτηριστικά διαφέρει από χώρα σε χώρα,  με  κοινό χαρακτηριστικό   το επαναστατικό αίσθημα. Αγγλία, Γερμανία, Γαλλία, Πολωνία, Ελλάδα. Διαφορετικές προσεγγίσεις. 

The Meaning of Romanticism for the Historian of IdeasAuthor(s): Arthur O. Lovejoy

Και όπως λέει ο  Arthur O. Lovejoy στην ‘Ιστορία  των Ιδεών’   δεν υπάρχει μόνο μια σημασία αλλά πολλές σημασίες.

Schiller and the Genesis of Romanticism, by Lovejoy, Arthur O.

Έτσι, στη στυγνή απολυταρχία της Γερμανίας, όπου η πολιτική μεταρρύθμιση ήταν θεμιτή αλλά αδύνατη, ο ρομαντισμός εκδηλώθηκε ως ένα νέο συστηματικό αισθητικό πρόγραμμα που προσφέρει στον δημιουργό και στη φαντασία του την ελευθερία που δεν μπορεί να απολαύσει στην πραγματικότητα.
Στην κοινωνικά ήρεμη Μ. Βρετανία, όπου ο κλασικισμός δεν είχε πάρει ποτέ δογματική μορφή, ο ρομαντισμός εκδηλώθηκε ως μια νέα ποιητική ευαισθησία. Αντίθετα, στη Γαλλία, όπου είχε μεσολαβήσει η Παλινόρθωση της μοναρχίας και ο κλασικισμός κυριαρχούσε ασφυκτικά επί αιώνες, ο ρομαντισμός εκδηλώθηκε με μοναδική βιαιότητα, προσφέροντας το όραμα μιας ταυτόχρονα πολιτικής και καλλιτεχνικής χειραφέτησης.
(Από το Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, εκδ. Πατάκη)

The Concept of “Romanticism” in Literary History. I. The Term “Romantic” and Its Derivatives, by René Wellek

Συνεχίζεται.

©Μαρία Πανούτσου

Copyright © Μαρία  Σκουλαρίκου – Πανούτσου . All Rights Reserverd  ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική του περιεχομένου των κειμένων της Μαρίας Σ. Πανούτσου στις Στάχτες  με οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της κατόχου  Μαρίας Σκουλαρίκου- Πανούτσου. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.

Διαβάστε τα προηγούμενα της Μαρίας Πανούτσου για το θέατρο

Comments Off

Filed under Δοκίμιο, θέατρο