Αλμπέρ Καμύ, Σημειωματάρια. Βιβλίο πρώτο (1935-1942)

Μετάφραση: Νίκη Καρακίτσου-Dougé / Μαρία Κασαμπάλογου-Roblin. Από τις εκδόσεις Πατάκη

camus-bk9.9.17

Περιγραφή
«Πρώτα πρώτα πρέπει να σωπαίνουµε – να καταργούµε το κοινό και να έχουµε το κουράγιο της αυτοκριτικής. Να εξισορροπούµε µια προσεκτική καλλιέργεια του σώµατος µε την πλήρη συνείδηση της ζωής. Να εγκαταλείπουµε κάθε αξίωση και ν’ αφοσιωνόµαστε σ’ ένα διπλό έργο απελευθέρωσης – ως προς τα χρήµατα και ως προς τις µαταιοδοξίες και τις µικροψυχίες µας. Να ζούµε ακολουθώντας τους κανόνες του παιχνιδιού. Δεν είναι υπερβολικά τα δύο χρόνια από µια ολόκληρη ζωή για να σκεφτούµε πάνω σ’ ένα µόνο πράγµα. Πρέπει να εξουδετερώσουµε οριστικά όλες τις προηγούµενες καταστάσεις και να βάλουµε όλη µας τη δύναµη, πρωτίστως για να µην ξεµάθουµε τίποτα, κατόπιν για να µάθουµευποµονετικά».

Ο Αλµπέρ Καµύ αντιµέτωπος τόσο µε τον κόσµο όσο και µε τον εαυτό του. Με περιέργεια για όλους και για όλα, διηγείται ένα συµβάν, «πιάνει» µια αίσθηση, αποτυπώνει –για να επιστρέψει αργότερα σε αυτές– ιδέες και µνείες. Οι σηµειώσεις αφορούν τα παιδικά του χρόνια, αρχικά, τα αναγνώσµατά του εκείνης της εποχής. Τις σκέψεις, κατόπιν, που θα πλέξουν τα θέµατα από όπου θ’ αναδυθούν ο Ευτυχισµένος θάνατος, ύστερα ο Ξένος, αποσπάσµατα του Μύθου του Σισύφου και της Πανούκλας, που προαναγγέλλουν τον Επαναστατηµένο άνθρωπο. Τα Σηµειωµατάρια µας µισανοίγουν την πόρτα της εσωτερικής ζωής του Καµύ, σε µια ατµόσφαιρα οικειότητας που φωτίζει το έργο του, ενώ αποτελούν, παράλληλα, µια θαυµαστή µαρτυρία για τη σχέση του µε τον κόσµο.

Με τον Καμύ σε… παραλία ερημική
ΚΩΣΤΑΣ Θ. ΚΑΛΦΟΠΟΥΛΟΣ > Καθημερινή

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως αυτό το καλοκαίρι ανήκει στον Αλμπέρ Καμύ. Ακριβώς 60 χρόνια μετά το Νομπέλ Λογοτεχνίας, ο συγγραφέας του «Ξένου» εισβάλλει στο καλοκαιρινό τοπίο με βιβλία, κόμικς και ημερολόγια για να μας συντροφεύσει, στην άδεια αυγουστιάτικη πόλη, στο νησί που βουλιάζει από τους «ξένους» κάθε λογής ή, ακόμη, σε μια ερημική παραλία, ανακαλύπτοντας στην καρδιά του καλοκαιριού, ό,τι ο συγγραφέας και φιλόσοφος εντόπισε στο καταχείμωνο: «το ανίκητο καλοκαίρι μέσα μας»: ηλιοκεντρικό, αποπνικτικό, εκστατικό.

Αν και το «Καλοκαίρι», μια συλλογή δοκιμίων γύρω από την εποχή της απόδρασης του ανθρώπου από την πολύβουη πόλη, είναι ένας λογοτεχνικός Rough Guide για την ανθρώπινη μοίρα κάτω από το εκτυφλωτικό φως του ήλιου, ο πειρασμός είναι μεγάλος να ξεκινήσει κανείς με το εξαιρετικό graphic novel, του Jacques Ferrandez «Ο ξένος». Εδώ μετουσιώνεται η πυκνή, στεγνή γραφή του Καμύ σε αδρές πινελιές (το στριπ διανθίζεται με ένθετες, εξαιρετικές ιχνογραφίες) που δίνουν πνοή και κίνηση στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών, η Μαρί Καρντονά του κόμικ κάλλιστα «συναγωνίζεται» την Αννα Καρίνα της κινηματογραφικής μεταφοράς από τον Λουκίνο Βισκόντι, καθώς τα ανάλαφρα σκίτσα (κάπου μάλιστα κρύβεται και ο Σαρτρ, ως ανταποκριτής παρισινής εφημερίδας στη δίκη του Μερσό) αποπνέουν τη λογοτεχνική και εποχιακή ατμόσφαιρα του μυθιστορήματος και του αποπνικτικού αλγερινού, στην ουσία μεσογειακού, φονικού καλοκαιριού: «Συνέβη εξαιτίας του ήλιου», αποφαίνεται ο κατηγορούμενος στην απολογία του.

Αυτό το μεσογειακό «Καλοκαίρι» πρωταγωνιστεί και στα κείμενα του Καμύ, που κινούνται ανάμεσα στο δοκίμιο και τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις, καθώς γράφονται (και διαβάζονται καλύτερα) στο εκτυφλωτικό φως του ήλιου. Εδώ, ξεχωρίζουν τα κείμενα «Ο δρόμος», «Οι αγώνες» (μία εξαιρετική περιγραφή αγώνα μποξ, που θυμίζει τις «Ιστορίες του μποξ», του Τζακ Λόντον), «Μικρός οδηγός για πόλεις χωρίς παρελθόν», η «Εξορία της Ελένης», «Η θάλασσα μες στα χέρια μας». Ορισμένα σημεία του θαρρείς πως είναι γραμμένα στην –ή για την– Αθήνα, αρκεί κανείς να αντικαταστήσει το «Οράν» με την πρωτεύουσα: «Αναγκασμένοι να ζουν μπροστά σ’ ένα θαυμάσιο τοπίο, οι κάτοικοι [της Αθήνας] υπερνίκησαν τούτη την τρομερή δοκιμασία φορτώνοντάς το με πανάσχημα κτίρια», και άλλα προετοιμάζουν το έδαφος για τα «Σημειωματάρια» ή συνομιλούν απευθείας με αυτά.

Ηδη στην εναρκτήρια καταχώριση των «Σημειωματαρίων» (Μάιος του ’35) εντοπίζουμε τον «σκληρό πυρήνα» του «Ξένου» και τις συγγραφικές προθέσεις, με κορύφωση τον αφορισμό «Αν θέλεις να είσαι φιλόσοφος, γράψε μυθιστόρημα», που ο Καμύ θα τον κάνει πράξη στη συνέχεια. Τα «Σημειωματάρια» είναι «οδηγίες χρήσης» του συγγραφέα, πρώτες δοκιμές για το «Καλοκαίρι» και, ταυτόχρονα, στοχασμοί και εξομολογήσεις στην προσπάθεια «να μην αποχωριστεί τον κόσμο», πέρα από το Καλό και το Κακό, ενώ διάσπαρτες είναι οι ιδέες για τον «Ξένο», την ολοκλήρωση του οποίου καταγράφει με τρεις λέξεις τον Μάιο του 1940: «Ο “Ξένος” τελείωσε».

Με τον Καμύ στην παραλία αισθανόμαστε ακόμη πιο έντονα το εκτυφλωτικό φως του ήλιου: έκθετοι κι ανυπεράσπιστοι σαν τον παραθεριστή του, «με τα χέρια του σε σχήμα σταυρού, σταυρωμένος στον ήλιο» (Ιούλιος, 1939), ταξιδεύοντας ταυτόχρονα στα «καλοκαίρια» και τις πόλεις του.

Ο Καμύ με λέξεις, εικόνες και ήχους

Βιβλία
«Το καλοκαίρι», μτφρ.: Ν. Καρακίτσου – Ντουζέ, Μ. Κασαμπαλόγλου – Ρομπλέν, Πατάκης.
«Σημειωματάρια» (1935-1951), μτφρ.: Λ. Παλάντιου, Εξάντας.
«Σημειωματάρια. Βιβλίο πρώτο», Μάιος 1935-Φεβρουάριος 1942, μτφρ.: Ν. Καρακίτσου – Ντουζέ, Μ. Κασαμπαλόγλου – Ρομπλέν, Πατάκης
«Ο ξένος», μτφρ. Ν. Καρακίτσου-Ντουζέ, Μ. Κασαμπαλόγλου – Ρομπλέν, Καστανιώτης (και ΒΙΠΕΡ 69, μτφρ.: Γ. Γεραλή, 1971).
«Ο καλλιτέχνης και η εποχή του», εισαγ., σημ., μτφρ. επιμέτρου.: Α. Βλαβιανού (διάφοροι μεταφραστές), Καστανιώτης.

Graphic novel
Jacques Ferrandez, «Ο ξένος», μτφρ.: Ν. Καρακίτσου – Ντουζέ, Μ. Κασαμπασόγλου – Ρομπλέν, Πατάκης.
José Lenzini, Laurent Gnoni, «Albert Camus, Entre justice e mère», Éditions Soleil.

Κινηματογράφος
«Lo straniero» (Ιταλία, 1967), σκην.: Λ. Βισκόντι (κινηματογραφική μεταφορά του «Ξένου»), ερμ.: Μ. Μαστρογιάνι, Α. Καρίνα κ.ά.

Comments Off

Filed under _