Ανταποκρίσεις Απόστολου Θηβαίου, Κομμάτια από Υαλί

thiveos18.4.17
fav_separator

Η ευδοκία του χρόνου
Σαίξπηρ “Σονέτα”

Η διεθνής κριτικογραφία κατέγραψε όλα τα ρεύματα που συναντήθηκαν στο έργο του Κ. Π. Καβάφη. Ένας από τους τελευταίους φορείς του κοσμοπολιτισμού, ένας αληθινός Αλεξανδρινός στο πνεύμα και τις ηδονές, ένα λαμπρό αποκύημα του βυζαντινισμού. Φαίνεται πως πάντα θα υπάρχουν εκείνες οι εμβληματικές μορφές που πραγματώνουν την έννοια της πρωτοτυπίας. Που διασταυρώνουν εντός τους όσα υπήρξαν μα και όσα πρόκειται να γεννηθούν.

Ο Καβάφης που γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στην Αλεξάνδρεια των οραμάτων του στάθηκε μια τέτοια σπάνια συγκυρία. Κάθε του έργο συγκρατεί μέσα της την ιδέα. Η ανθρώπινη εκδοχή, η παρέκκλιση, η κάθαρση, η πληγή και ο χρόνος στολίζουν τα ψηφιδωτά που ανακαλύφθηκαν στην ταπεινή οδό της παλιάς πόλης. Κοντά σ΄εκείνον τον κόσμο του περιθωρίου, του βίου που γίνεται έκνομος, γράφονται μερικά απ΄τα σπουδαιότερα δείγματα της ποιητικής τέχνης. Ο ρεαλισμός που αργότερα θα διεκδικήσει για πάντα τα πρωτεία κάθε αναπαράστασης έρχεται στο προσκήνιο. Στους τόπους που καταγράφεται η λαϊκή ιστορία, στους τόπους της πραγματικής μαρτυρίας,  ο Καβάφης κρατά ταπεινά τον πυρσό του και προχωρά. Απρόσωπος, σχεδόν μυστικός περνά μέσα από μια πόλη που πεθαίνει. Οι συνήθειές της που γερνούν, τα πιο γνήσια παιδιά της που διαχέονται μοιραία στην ιστορία, τα steam ships και τα λονδρέζικα απογεύματα αθροίζονται στ΄απομεινάρια του αρχαία νησιού. Η πόλη του Καβάφη ήταν ανέκαθεν ένας τόπος που εξαντλήθηκε στ΄όνειρο. Κάτι πολύ ονειρώδες σαν τις σιωπηρές καταβυθίσεις στ΄αλλοτινά στρώματα της έξοχης Γιουρσενάρ όταν μας συστήνει τον ποιητή μες στον κόσμο που ο ίδιος δημιούργησε.

Ο Καβάφης μέσα απ΄τον λιτό του βίο, τον γεμάτο μυστικισμό, στο μεταίχμιο ενός αιώνα που έμελε να αλλάξει τα πάντα, μας προσφέρει το απόσταγμα της ανθρώπινης, της παθιασμένης μας ζωής. Και η προσφορά του ισχύει για πάντα, καθώς άλλοτε έμμετρος και άλλοτε πάλι έξαλλος, αφήνοντας διαρκώς υπονοούμενα, σπέρνοντας ειρωνικά σχόλια εδώ και εκεί απλά ενδίδει σιωπηρά σ΄όλα με μια απερίφραστη, καταφατική στάση που μας ταιριάζει.

Αυτός ο επιδέξιος χειριστής της πρόζας που συνθέτει τις μέρες μας βαπτίστηκε όσο κανείς στη διεθνή κριτικογραφία. Η ζωή του που τροφοδοτήθηκε από τα πάθη, η μοναξιά του που δεν μετριάζεται σε καμιά στιγμή της, η ένταση με την οποία ποτέ δεν αγαπήθηκε, η ιστορία, η ελπίδα και η κτηνωδία του χρόνου.

Τον πρώτο λόγο έχει πια η μισητή σημειωματογραφία. Αυτό το αιρετικό είδος που όμως πιστεύει στις εντυπώσεις, που ενδίδει απ΄άλλους δρόμους στο ίδιο πάθος, στο ίδιο ανθρώπινο λάθος θα δοκιμάσει να εξηγήσει αυθαίρετα και ηλεκτρισμένα όλες εκείνες τις παραμέτρους που η επίσημη βιβλιογραφία θυσιάζει στην τεχνική της ερμηνεία. Η έμφυτη ανάγκη που τελικά διαμορφώνει τους καταλόγους των ειδών και δίνει στην καλλιτεχνική δημιουργία τη θέση και τη σημασία που της αναλογεί συνιστά μια αναγκαία συνθήκη για την τέχνη. Η κριτική, -και είναι αλήθεια- μπορεί να υπερβεί όλα τα εμπόδια αυτού του κόσμου. Κινείται με ταχύτητα εμπρός απ΄την εποχή της. Είναι εκείνο που μες στους λονδρέζικους καθρέφτες σώζεται ως παγκόσμια πνεύμα.  Μ΄εξαίρεση την μουσική που στην ουσία της παραμένει ασχολίαστη οι υπόλοιπες τέχνες υπόκεινται στην αναλυτική της προδιάθεση.

Ωστόσο, μόνο γι΄απόψε και πάντα εις μνήμην ενός μεγάλου ποιητή, αυτό το σημείωμα θ΄ακολουθήσει άλλες διαδρομές.

Βρες έκφραση σε μια λύπη και θα σου γίνει ακριβή. Βρες έκραση σε μια χαρά και θα εντείνεις την έκστασή της. Θέλεις να αγαπήσεις;…;Άρχισε με τη λατρεία της μορφής και θα δεις πως δεν υπάρχει μυστικό της τέχνης που δεν θα σου αποκαλυφθεί και να θυμάσαι πως τόσο στην κριτική όσο και στη δημιουργία το ταπμπεραμέντο είναι τα πάντα, σημείωσε ακόμη πως η ιστορική κατάταξη των διαφόρων σχολών τέχνης δεν θα έπρεπε να γίνεται βάσει του χρόνου εμφανίσεώς τους αλλά με κριτήριο τα ταμπεραμέντα που έλκουν.

Με τον πιο απλό τρόπο, με τη χρήση ρημάτων παθητικών που μας συνοψίζουν περνούμε ξανά έξω απ΄τα καφενεία, κοιτούμε τους γέρους που μες στην τόση τους μοναξιά, πεθαίνουν σαν τα γέρικα γυαλικά της Μολφέση, θυμούνται έναν καιρό. Φέρνουμε στο νου μας χαμένα οικόσημα, πρόσωπα που κάποτε υπήρξαν και άλλα που γεννήθηκαν για χάρη μιας ιδέας και ποτέ, μα ποτέ δεν στάθηκαν στ΄αλήθεια για μας τ΄όραμα μιας νύχτας. Στις ταβέρνες στα μέρη που υπάρχουν γεμάτα υποψίες και έκλυτα πάθη, εκεί που λέγονται τα μεγαλύτερα ναι ολόκληρης της ζωής μας, σωροί ψηφίδες που κάποτε ευτελίζουν τη ζωή μας ομορφαίνοντάς την πρόσκαιρα λαμπυρίζουν στο στερέωμα των ποιημάτων. Οι βασιλείς που ορκίζονται πίστη κάτω απ΄τις πολύχρωμες σχολές του γυαλιού και οι άλλοι που σε μια στιγμή παράφορη χαράζουν επώδυνα τ΄όνομά τους στις σελίδες της ιστορίας. Πάνω σ΄αυτά τα πρόσωπαα, πάνω σε μια απόκριση τυχαία παίζεται η ζωή μας.

Έτσι και ο ποιητής που αφιέρωσε τη μοναξιά του σ΄ένα παράξενο πλήθος από τυχαίους κόσμους και περιστάσεις, πλάι στα  παράθυρα που ανοίγουν μια σκιά μες στα δωμάτια, στέκει απόψε με τα παιδιά που κάποτε προδόθηκαν ωραία και ανέσπερα. Δίπλα στις δικές του μέρες περνούν και άλλες πολλές. Η φωνή του αντηχεί δροσερή μέσα μας, γύρω μας. Οι ιστορίες του κάτι σαν τους μύθους που ανεξάντλητοι κοινωνούνται μυστικά σε κάθε παιδικό κήπο. Ο Καβάφης στάθηκε κάτι πολύ περισσότερο από ποιητής. Υπήρξε ο καθρέφτης που συγκρατεί είδωλα, θαύματα, προσευχές, μετριότητες, υπεκφυγές, εκζητήσεις, πράγματα προσωπικά και παρεκκλίσεις. Τίποτε δεν σβήνει απ΄τους έρωτες και τη χάρη μας αυτός ο γλύπτης. Οι ιδέες του διαθέτουν σπάνια ανθρωπιά. Η ψυχή μας στην πιο γνήσια ταραχή της θα αποκαλυφθεί μες στους στίχους του. Πίσω απ΄τις καλύπτρες των μορφών του βρίσκονται πρόσωπα οικεία που δαπανήθηκαν σε κάποιο χορό, μια αρχαία βραδιά, που πέρασαν καιόμενοι μέσα απ΄ τη σάρκα της νύχτας. Η φρίκη και η ομορφιά γκρεμίζουν μεμιάς το σαθρό σκηνικό αυτού του κόσμου. Τα σαιξπηρικά πρόσωπα του Καβάφη, δοσμένα δίχως ασφάλεια στην παραφορά τους, αγαπούν όλο ευφυΐα αυτήν τη ζωή. Τα μάτια τους πιάνουν χιλιάδες φωνές μες στη ροή και γίνονται οι άπειρες πιθανότητες  της ιστορίας.

Κυρίες και κύριοι, ξανά και ξανά ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης να προελαύνει κόντρα στη λήθη. Ξανά και ξανά οι μέρες του 1863 που άλλαξαν για πάντα το αίσθημά μας μ΄έναν βαθύ και αμετάφραστο τρόπο.

*

©Απόστολος Θηβαίος

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε


aegean-campaign8.11.16

Comments Off

Filed under Ανταποκρίσεις, Δοκίμιο, ελληνική λογοτεχνία