Ανταποκρίσεις Απόστολου Θηβαίου, Chaya Pinkhasovna Lispector

thiveos27.12.16
fav_separator

[1][...Στον αφρικανικό ισημερινό,ο Marcel Prêtre, κυνηγός και κοσμοπολίτης, εντόπισε πρόσφατα μια φυλή εντυπωσιακά μικρόσωμων πυγμαίων. Η ανακάλυψη αυτή τον γοήτευσε και έτσι προχώρησε την έρευνά του γύρω απ΄το ζήτημα σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος. πέρα απ΄τα δάση και πέρα απ΄τις αποστάσεις.

Η παράξενη αυτή φυλή αποκαλύφθηκε μπροστά του κάπου στα ενδότερα της Αφρικής, εκεί που απλώνεται το ανατολικό Κονγκό με την εντυπωσιακή λίμνη Kivu. Μες σε μια εγκιβωτισμένη εικονογραφία στα πρότυπα της ρωσσικής παράδοσης, με τον γνώριμο εκείνο τρόπο που επιστρατεύσει πάντα η φύση για να προστατεύσει τις πιο σπάνιες δημιουργίες της, ο εξερευνητής βρέθηκε ενώπιον της πιο μικρόσωμης μορφής, ανάμεσα στους σπάνιους εκείνους πυγμαίους.

Μες σ΄ένα σύμπαν από σμήνη κουνουπιών και πλούσια, υδρόβια χλωρίδα, ανάμεσα σε φυλλώματα που συγκεντρώνουν όλες τις κλίμακες του πράσινου, ο Marcel αντίκρισε την πιο μικροκαμωμένη γυναίκα του κόσμου. “Το δέρμα της είναι εξαιρετικά σκουρόχρωμα. Όπως των πιθήκων”, έγραφε στην ενημέρωση που απέστειλε στον γαλλικό τύπο. “Ζει σε ένα δεντρόσπιτο μαζί με εκείνον που λογαριάζεται γι΄άντρας της. Μες σ΄αυτήν την αγγελική ατμόσφαιρα της παρθένας ζούγκλας που ωριμάζει και γλυκαίνει πρωτόγνωρα τους καρπούς, αυτή η γυναίκα κουβαλά μέσα της ένα παιδί.”

Εκεί, λοιπόν εμπρός του αποκαλυπτόταν η πιο μικρόσωμη γυναίκα του κόσμου. Για μια στιγμή, μες στην αποπνικτική ζέστη, ο Marcel Pretre πίστεψε πως άγγιξε το τέλος του σκοπού του. Πώς έφθασε επιτέλους στον προορισμό του. Ίσως επειδή συγκρατούσε ακόμη κάτι απ΄τον αλλοτινό ορθολογισμό του , κατόρθωσε να διατηρήσει αλώβητο το πνεύμα του απ΄τα κύμματα και τους σπασμούς. Μια ενδόμυχη, σχεδόν βιολογική τάση για την απόδοση δικαιοσύνης, για την τήρηξη μιας αδιασσάλευτης τάξης, -πρόκειται για παλιά συνήθεια του εξερευνητή – επέβαλε στον Pretre την δέσμευση να ονομάσει   εκείνη τη γυναίκα “μικρό ανθό.”. Ο ερευνητής αποφάσισε πως έπρεπε να κατατάξει αυτή τη γυναίκα στους καταλόγους των παράδοξων πραγματικοτήτων. Ξεκίνησε λοιπόν τη συλλογή στοιχείων και δεδομένων, για λογαριασμό της.

Η φυλή της σύντομα θα εκλείψει. Λίγες περιπτώσεις σπάνιων ειδών έχουν διασωθεί απ΄τον κίνδυνο της εξάλειψης, ειδικά αν μιλά κανείς για μέρη όπως η Αφρική με τους αναρίθμητους, μυστικούς κινδύνους της. Πέρα απ΄τις αρρώστιες και τον πυρετό του νερού, εξαιρώντας ακόμη και την έλλειψη τροφής ή τ΄αρπακτικά θηρία της ζούγκλας, οι πυγμαίοι του Pretre  έχουν ν΄αντιμετωπίσουν ακόμη τη θανάσιμη απειλή των Bahundes. Μια απειλή που πλανάται αμείωτη στην ησυχία του μέρους. Οι Bahundes τους κυνηγούν, φτιάχνοντας παγίδες από δίχτυ. Και έπειτα τους κατασπαράζουν. Έτσι απλά. Οι πυγμαίοι, απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο, διαλέγοντας για πατρίδα τους τα πυκνά δάση. Λόγοι στρατηγικής επιβάλλουν στη φυλή να ζει στις κορυφές των δέντρων. Οι γυναίκες κατεβαίνουν κάθε πρωί. Συλλέγουν καλαμπόκι και καρπούς. Οι άντρες κυνηγούν. Όταν γεννιέται ένα παιδί ζει ελεύθερο απ΄την ώρα της γέννησής του. Ωστόσο η απειλή εκείνης της αιμοσταγούς φυλής θα μπορούσε να πει κανείς πως περιορίζει κάπως αυτή τη φυσική και ανόθευτη ελευθερία.Η σύντομη ζωή τους δαπανάται σε μια εξίσου σκληρή εργασία. Η γλώσσα τους αποτελείται απ΄απλές λέξεις, φτιαγμένες μονάχα για τα ουσιώδη.Τα ονόματα που χρησιμοποιούν οι Likoualas είναι λιγοστά και επαναλαμβάνονται. Οι περιγραφές των προσώπων και των πραγμάτων γίνεται με χειρονομίες και ήχους ζώων. Στα ζητήματα της μεταφυσικής η φυλή επιστρατεύει όλο και όλο ένα ταμπούρλο. Καθώς όλοι χορεύουν πάνω στον ήχο, κάποιος μένει πάντα πίσω κρατώντας ολόκληρη την προσοχή του στραμμένη στην τρομερή απειλή των Bahundes.

Αυτή είναι λοιπόν σε γενικές γραμμές η ιστορία του εξερευνητή Marcel Pretre που ανακάλυψε ολοζώντανο μπροστά του το δείγμα του πιο μικρόσωπου ανθρώπου.  Η καρδιά του χτυπούσε δυνατά. Κανένα πετράδι, σ΄όλόκληρο τον κόσμο δεν υπήρξε τόσο σπάνιο, τόσο μοναδικό. Όλες οι διδασκαλίες των σοφών αυτού του κόσμου δεν άξιζαν τίποτε μπροστά στην ανακάλυψή του. Οι μαικήνες δεν θα μπορούσαν ν΄αγοράσουν ποτέ μια τέτοια χάρη. Εκεί, στα βάθη του αφρικανικού ισημερινού στεκόταν μια γυναίκα, ουσία ενός ονείρου που κανείς  και ποτέ δεν ονειρεύτηκε. Ο Pretre ευγενικά και με το είδος της τρυφερότητας που μήτε η ίδια η γυναίκα του δεν φαντάστηκε ποτέ, είπε. “Είσαι ένας μικρός ανθός.”

Έπειτα  η πυγμαία άγγιξε μ΄απρέπεια τον εαυτό της. Ο εξερευνητής που εξαργύρωνε με τη στάση του τη μεγαλύτερη τιμή που αρμόζει σ΄έναν ιδεαλιστή απέστρεψε διακριτικά το έμπειρο βλέμμα του.

Μια έγχρωμη, ολόσωμη φωτογραφία της γυναίκας φιλοξενήθηκε στον κυριακάτικο τύπο. Ήταν πρόχειρα ντυμένη με αταίριαστα ενδύματα. Το ανύπαρκτο, ρινικό οστό της, το σκούρο πρόσωπο, τα γερά, πλατιά της πέλματα την έκαναν στ΄αλήθεια να μοιάζει με σκύλο.

Την ίδια Κυριακή σε κάποιο διαμέρισμα. Μια γυναίκα περιεργάζεται για πρώτη και τελευταία φορά τη φωτογραφία. Δεν αντέχει να την αντικρίζει, φωνάζει πως πρόκειται για ένα θέαμα φρικαλέο.

Κάπου αλλού μια άλλη γυναίκα νιώθει απαράμιλλη τρυφερότητα για το πρόσωπο της φωτογραφίας. Πρόκειται για φτηνή διαστροφή, απ΄εκείνες που δεν αξίζουν τη θεραπεία. Κανείς δεν ιατρεύεται απ΄αυτές. Η μικρόσωμη πυγμαία δεν πρέπει ποτέ ν΄απομείνει μόνη με τη γυναίκα αυτή και την αρρωστημένη της τρυφερότητα. Ποιος γνωρίζει τη βαθιά και σκοτεινή αγάπη που μπορεί να γεννήσει μια τέτοια έλξη. Εκείνη η γυναίκα δοκίμασε μια ανυπόφορη, ανοιξιάτικη Κυριακή με την  ατμόσφαιρα γεμάτη κίνδυνο και ανησυχία.

Κάπου αλλού, ένα πεντάχρονο κορίτσι νιώθει την πιο απρόσμενη έκπληξη παρατηρώντας τη δημοσίευση και ακούγοντας τα σχόλια των ενηλίκων. Η ίδια ήταν το πιο μικρόσωμο απ΄τα μέλη μιας οικογένειας και πέρα απ΄τις φροντίδες που λάμβανε, είχε κιόλας δοκιμάσει εκείνο το πράγμα που λέγεται τυραννία της αγάπης.  Πέρασαν χρόνια ώσπου το κορίτσι να σβήσει εκείνη την αίσθηση, να την κάνει ανάμνηση. Μες στην άγουρη σοφία των πέντε της χρόνων, μάθαινε πως η λύπη είναι απέραντη.

Η μέλλουσα νύφη περιεργάζεται τη φωτογραφία στην κυριακάτικη εφημερίδα. Εκστασιασμένη, γεμάτη από οίκτο, τη δείχνει στη μητέρα. “Κοίταξε τη”, της λέει γεμάτη έκπληξη, “κοίτα αυτό το άμοιρο πλάσμα. Δες πόσο λυπημένο είναι μητέρα!”...]

Δεν είναι όμως η λύπη εκείνο που σήμερα καταξιώνει την σπουδαία, Βραζιλιάνα συγγραφέα Κλαρίς Λισπέκτορ. Δεν είναι η λύπη ή τα ξέφρενα ρολόγια ή το μπορχικό σύμπαν. Δεν είναι καν αυτή η μικρότερη πυγμαία του κόσμου, που φιλοξενείται σήμερα ως αποχαιρετιστήριο κείμενο του 2016 για τις Ανταποκρίσεις. Ακόμη και αν για την εβραϊκής καταγωγής Λισπέκτορ η ζωή επιφύλασσε την τρομακτική σκληρότητα των ξεριζωμών και των χαμένων πατρίδων, οι τροπικοί μετέβαλαν για πάντα τη μοίρα της. Οι τροπικοί και το ανεξάντλητο ταλέντο της που χάρισαν στην παγκόσμια λογοτεχνία ένα είδος παράδοξων που απαντώνται σ΄άλλους κορυφαίους και μεταφυσικούς συγγραφείς, όπως ο Τζόϋς και ο Μπόρχες. Τα ακλόνητα χαρακτηριστικά της στα δημοσιογραφικά σανιόλα του 1960, ο αναπάντεχος και ίσως σκοτεινός της κόσμος προϊδεάζουν για μια αδιαφιλονίκητη ιδέα μαγείας. Εκείνης που ντύνει τον σκληρό ρεαλισμό της ζωής μας με το στοιχείο της ανατροπής, της παραλληλίας, των πολλαπλών και αδιόρατων φαινομένων. Στοιχεία που μπορούν να αλλάξουν τα πιο γνώριμα σύμπαντά μας. Avant- guard αυτοκρατορίες, η νέα υποκειμενικότητα της βερολινέζικης αρχιτεκτονικής , ο υπερεαλισμός μιας ολόκληρης εποχής, άλλο σκοπό δεν είχαν από την ερμηνεία του κόσμου. Πρόκειται για σκόρπιες και συγκλονιστικές καταφάσεις στο μυστήριο του πνεύματος και της όρασης.

Μια φωτογραφία σε πλάν ραπροσέ φιλοξενείται στον εντόπιο, κυριακάτικο τύπο. Η γυναίκα του πορτραίτου είναι μοντέρνα. Φορά ένα βαθύ κόκκινο φουστάνι και είναι εξόχως σοβαρή και ανέκφραστη. Μια υποψία αποστασιοποίησης από την τάξη του κόσμου μας συμπεραίνει κανείς αν την παρατηρήσει. Πρόκειται για ένα αφοπλιστικό βλέμα. Ένα είδος μυστικής ζωής, -τώρα το γνωρίζω καλά -, συνοψίζεται στις βιβλιοθήκες και τα έπιπλα της φωτογραφίας. Η γραφή της Λισπέκτορ συνιστά ένα είδος όασης. Μιλώ για εκείνες τις σπάνιες συστάδες πράσινου που συναντάς ξαφνικά στο μέσον μιας εξωφρενικής ερήμου.Ο μαγικός και ευρηματικός της ρεαλισμός αποτελεί το ζητούμενο για τον καινούριο μας αιώνα. Έναν αιώνα με ύφος μπλαζέ  που ξοδεύει τον καιρό του σ΄αναλύσεις και βιβλία. Ένα παιδί χαμένο σε κυκλώματα και πλακέτες ηλεκτρονικές που κρατά στα χέρια του μια σπαραγμένη φαντασία. Κάτι άλλο απ΄το κατεπείγον κρύβει η στυγνή μας πραγματικότητα.

Καλή και μαγική χρονιά λοιπόν στο ύφος και τον τόνο που μας έδειξαν  ο Τζοϋς, ο Μπόρχες, η Λισπέκτορ.


[1]     Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από την ιστορία της Κλαρίς Λισπέκτορ με τίτλο “The smallest Woman In the World”. Η ιστορία συμπεριελήφθηκε στην ανθολογία που ετοίμασε η ίδια η συγγραφέας. Το απόσπασμα εντοπίστηκε μεταφρασμένο στ΄αγγλικά από την Elizabeth Bishop. (πηγή:http://www.tabletmag.com/jewish-arts-and-culture/192365/the-smallest-woman-in-the-world)

©Απόστολος Θηβαίος

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε


aegean-campaign8.11.16

 

Comments Off

Filed under Ανταποκρίσεις, Δοκίμιο, ελληνική λογοτεχνία, επιφυλλίδες