Σωτήρης Παστάκας -Αποκαΐδια: Παθιασμένος αναγνώστης

pastakas23.12.16

favicon

Αισθάνομαι καλύτερα όταν αγοράζω βιβλία. Το άγχος, η κατάθλιψη μοιάζουν ως εκ θαύματος να υποχωρούν με τα φρεσκοαγορασμένα μου βιβλία υπό μάλης. Ο χρόνος μού συμπαραστέκεται. Το βιβλίο με δικαιώνει. Κι αν βρέξει, κι αν χιονίσει, θα μού υπολείπονται ακόμη εξακόσιες σελίδες! …το κρασί το έκοψα, το τσιγάρο το παλεύω αλλά την ανάγνωση δεν μπορώ να την κόψω.

Θυμάμαι ακόμη τον Μπόχουμιλ Χράμπαλ να ταΐζει τις γάτες του στην Πράγα, τον Ατσέγκ να κερδίζει στο σκάκι ταυτοχρόνως μια στρατιά από αντίπαλους, τον Φερνάντο Πεσόα να καταμετρά τα σύννεφα στον ουρανό της Λισσαβόνας, και τον Επταήμερο να αναχωρεί διαρκώς σαν τους Αργοναύτες. Ο Φλέμπας αποσυντίθεται, γινόμενος τροφή για τα ψάρια: τα ερείπια θα ξαναγίνουν ερείπια, στις ημέρες μας! Κι εγώ θα ήθελα να πεθάνω, αλλά αποφάσισα τελικά να διαβάσω.

Είναι τόσες οι βιβλιοθήκες, όσοι και οι άνθρωποι. Κι ένας άνθρωπος βιβλίο το βιβλίο χτίζει τη ζωή του: χωρίς να λαμβάνει υπ’ όψη του τα “απαραίτητα” και τα “καλύτερα εκατό βιβλία όλων των αιώνων”. Από διαφορετικούς δρόμους πρέπει να φτάσει κανείς στα 100 βιβλία: χρειάζεται μόχθος προσωπικός, ξετύλιγμα μίτου της Αριάδνης. Δεν υπάρχουν υποχρεωτικές αναγνώσεις, ίσως μόνον υποχρεωμένοι αναγνώστες. Ο ιδιότυπος λαβύρινθος των βιβλίων διαθέτει πάμπολλους διαδρόμους, αλλά δεν έχει έξοδο. Επειδή ακριβώς, οι διασταυρώσεις από βιβλίο σε βιβλίο είναι αναρίθμητες, ο καθένας στο τέλος των επιλογών του, θα έχει διαγράψει μια τόσο πρωτότυπη διαδρομή, που και ο ίδιος ακόμη θα είναι αδύνατον να την επαναλάβει. Γι αυτό περιφρονώ και δεν αποδέχομαι με κανέναν τρόπο τον τίτλο του “επαρκούς αναγνώστη”.

Τα βιβλία που σας χαρίζουν τα αισθάνεστε ως βίαιη παρείσφρηση στα προσωπικά σας αναγνώσματα: ένα χαρισμένο βιβλίο συγκρούεται αναπόφευκτα με τον προσωπικό σας χρόνο ανάγνωσης. Όπως στην εθνική οδό μας προσπερνούν τα γρήγορα αυτοκίνητα. Από βιβλίο σε βιβλίο, αυτή ακριβώς η ικανότητά του να μας εκτοπίζει, είναι η πρώτη του αρετή που μας κερδίζει. Η ανάγνωση είναι μια διαρκής προσπέλαση. Μας ξεπερνάει πάντα ένα βιβλίο, γι’ αυτό ο αναγνώστης δεν μπορεί να πει ποτέ πως διάβασε όλα τα βιβλία.

Είναι η ατέλεια, ο ενδόμυχος μύθος της ανάγνωσης: το μη ολοκληρωμένο, η ανυποψίαστη εκδοχή, η απόκλιση της φωνής και του βλέμματος, οι αέναες μεταμορφώσεις του γνωστού μας θέματος, που με τρέφουν.

Ο αναγνώστης λοιπόν, φεύγει, πιστεύει πως δια της αναγνώσεως ακυρώνει τον παρόντα χρόνο, προστρέχοντας διαρκώς από σελίδα σε σελίδα, στο πραγματοποιημένο και μη επιδεχόμενο αντιρρήσεων μέλλον.

Όπου ο αναγνώστης σταθεί να ξαποστάσει, εκεί υψώνεται και μια βιβλιοθήκη. Ήδη ο Σενέκας, διαπίστωνε στην εποχή του πως είναι ψυχικά άρρωστος όποιος προστρέχει ακατάπαυστα από βιβλίο σε βιβλίο. “Τα πολλά βιβλία είναι άχρηστα”, έγραφε στον αγαπητό του Λουκίλιο, “αν δεν έχεις χρόνο να διαβάσεις όλα αυτά που μπορείς να αγοράσεις, κράτησε μόνον όσα μπορείς να διαβάσεις”.

Τα βιβλία όπως και οι πουτάνες, για να προεκτείνουμε τους παραλληλισμούς του Μπένγιαμιν, έχουν στις μέρες μας κατακλύσει τον κόσμο. Αν αποφασίσει να τα κρατήσει όλα, ένα κι ένα ξεχωριστά να τα λατρεύει σαν αντικείμενα τέχνης, υποκύπτει στο πιο θανάσιμο αμάρτημα της ανάγνωσης, τη βιβλιοφιλία. Γίνεται βιβλιόφιλος, μόνον όποιος αγαπά τα νεκρά βιβλία.

Ο αναγνώστης θα υπερβεί και αυτό το ατόπημα. Κανείς ωστόσο δεν μπορεί να καταδικάσει τον αναγνώστη, όταν τακτοποιώντας τη βιβλιοθήκη του κάψει ή σχίσει, μια δεδομένη στιγμή τα μοχθηρά και περιττά βιβλία του. Ο αναγνώστης αν δεν κατασπαράξει τα βιβλία του, δεν είναι αναγνώστης. Ας δοκιμάσει την επόμενη φορά να γίνει ακαδημαϊκός, δάσκαλος και βιβλιοθηκάριος.

Η ιδανική βιβλιοθήκη είναι μόνον η προσωπική σας βιβλιοθήκη αυτή που διαμορφώνεται συνεχώς μέσα από τον καπνό και την ταραχή των καμένων του σελίδων. Τίποτα δεν είναι ιερό, πολύ περισσότερο το βιβλίο ή ο συγγραφέας του. Ιερή είναι μόνον η συνείδηση, που μας διαμορφώνει.

 

©Σωτήρης Παστάκας
(από τον συλλογικό τόμο της Εταιρείας Συγγραφέων «Τα Πάθη στη Λογοτεχνία», εκδ. Καστανιώτη, 2016, επιμέλεια Ηρώ Νικοπούλου)

Φωτογραφία ©André Kertész (1894–1985), On Reading

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε


aegean-campaign8.11.16

 

Comments Off

Filed under Αποκαΐδια, Δοκίμιο, ελληνική λογοτεχνία